Arık, Remzi Oğuz

?
(d. 15 Temmuz 1899 / ö. 3 Nisan 1954)
Yazar, arkeolog, akademisyen, fikir adamı, siyasetçi
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Adana’nın Kozan ilçesinin Kabaktepe Köyünde doğdu. Babası, Oğuzların Farsak aşireti boy beyi Arıkfakihoğullarından olan ve Feke’de sandık eminliği görevinde bulunan Mehmet Ferit Bey’dir. (Sezer1976: 17) Annesinin adı Zekiye Hanım'dır. Ailesinin üçüncü çocuğu olan Arık, ilköğrenimini iptidaî mektebinde tamamladı. (Elektronik kaynak 1) On yaşındayken ablasının yanına, Selanik’e gitti. Burada Yadigâr-ı Terakki Rüştiyesi’nde okudu. Bir süre Selanik Ticaret Lisesi’ne devam eden Arık, (Sezer 1976: 22) bir süreliğine memleketi Adana’ya döndü. Kısa bir süre sonra İşkodra’da bulunan abisinin yanına giderek İşkodra İdadisi’nde de eğitim gördü. (Komisyon 2003: 113) Balkan Harbi sebebiyle eğitimini yarım bırakmak zorunda kaldı, İstanbul’a dönerek Mercan İdadisi’ne devam etti. Maddî imkânsızlıklardan dolayı, parasız yatılı olarak İzmit Sultanisi’ne geçiş yaptı. (Bakırcıoğlu 2000: 29) Bir müddet sonra İstanbul’a dönüp İstanbul Muallim Mektebi’nden mezun oldu. (Sezer 1976: 25) I. Dünya Savaşı sırasında babasını kaybetmesi üzerine gönüllü olarak İhtiyat Zabitleri Talimgâhına katıldı. Cepheye gitmeden yaralandığı için bir müddet askerî hastanelerde tedavi gördü. (Komisyon 2003: 113;Sezer 1976; Bakırcıoğlu 2000: 30) Turancılık fikrî tesiri ile Türkistan’a gidebilmek niyetiyle Batum’a gidecek olan bir gemiye gizlice binmesine rağmen bu amacına ulaşamadı. (Sezer 1976: 27)

Arık çalışma hayatının ilk yıllarında Kadıköy ve Yedikule Dârü’l-eytamlarında müdür muavinliği, öğretmenlik, Adana Zafer-i Millî Numune Mektebi’nde ve Galatasaray Lisesi’nde Türkçe öğretmenliği vazifelerinde bulundu. (Sezer 1976: 28; Eletronik kaynak 1) İstanbul’daki öğretmenlik yıllarında İstanbul Üniversitesi’nde Felsefe tahsili yaptı. 1926 yılında Maarif Vekâleti’nin sınavını kazanarak Arkeoloji yüksek tahsili için Fransa’ya gitti. Türkiye Cumhuriyeti’nin yurt dışına eğitim için gönderdiği ilk talebeler arasındadır. (Sezer 1976: 30; Bakırcıoğlu 2000: 31) Sorbonne Üniversitesi’nde sanat tarihi, Louvre Arkeoloji Enstitüsünde arkeoloji, Yaşayan Şark Dilleri Okulu’nda Arapça derslerini takip etti. Sorbonne Üniverstesi ve Louvre Müzesi Arkeoloji Enstitüsü’nden diploma aldı. (Elektronik kaynak 1) Bu dönemde Mümtaz Turhan, Nurettin Topçu gibi isimlerle münasebet kurdu. (Sezer 1976: 31) 1931'de Türkiye’ye döndü, İstanbul Arkeoloji Müzesinde Klasik Arkeoloji uzman yardımcısı olarak göreve başladı. 1933'te Maarif Vekâleti arkeoloğu olarak Ankara’ya gitti. 1935'te Türk Tarih Kurumu aslî üyeliğine seçildi. 1934'te Gazi Terbiye Enstitüsü’nde Tarih öğretmenliği; 1939'da Ankara Üniversitesi DTCF’de arkeoloji profesör vekili oldu. Bu dönemde profesörlüğünü alan Arık, Enstitü müdürlüğü görevi de yaptı. (Elektronik kaynak 1) Maarif Vekâleti ve rektörlük birimleri ile anlaşamadığı için 1942 yılında üniversiteden ayrılıp 1945 yılına kadar Ankara Arkeoloji Müzesi ve Etnografya Müzesi’nde müdür olarak çalıştı. 1949'da Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin İslâm Sanatları kürsüsünde profesörlük yaptı. (Komisyon 2003: 113,114) 1938 yılında Kahire’de düzenlenen Milletlerarası Kazılar ve Sanat Tarihi Konferası’nda Türkiye’yi temsil etmiş ve Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti) delegesi olmuştur. 1946'da Beynelmilel Arkeoloji Kongresi’nde Türkiye’yi temsil etmiş ve Daimî Heyet Azalığına seçilmiştir. 1950'de Devlet Tiyatrosu Edebî Heyet Başkanlığı görevini yürüttü. (Sezer1976: 34,35) 1944'teki Turancılık Davası’nda kısa bir süreliğine tutuklu kaldı. (Özbalcı 2002: 411)

1950'de İslam Sanatları profesörüyken Demokrat Parti’den 9. Dönem Seyhan milletvekili olarak TBMM’ye girdi. 1952’de Türkiye Köylü Partisi’ni kurdu ve genel başkanı oldu. 1954 seçimleri için hazırlandığı sırada Adana’dan bindiği uçağın Toros Dağlarında düşmesi sonucu hayatını kaybetti. (Komisyon 2003: 113) 1933 yılında Türkân Hanım ile evlenen Arık, iki çocuk babasıdır.

Edebî eserlerinden ziyade fikir ve araştırma eserleri ile tanınan Arık, Türk arkeolojisinin kurucu simaları arasında yer alır. Alişar, Güllüdağ, Alacahöyük, Karalar, Truva gibi önemli tarihsel alanlardaki kazıları bizatihi yöneterek Türk arkeolojisine yön veren bir arkeolog olma başarısını kazanır. Bu kazılarla birlikte Dünya Arkeoloji ve Sanat Tarihi literatürüne önemli katkılar sağlamıştır. Bu durum aynı zamanda Türk Arkeolojisini dünyaya tanıtma anlamına gelmektedir. Böylece Arık, dünyaca tanınmış bir arkeolog olarak konumlanmış olur.

Edebî anlamda ilk kaleme aldığı eseri, Sancağım adlı şiir metnidir. Bu metin, Arık 18 yaşındayken 26 Eylül 1917 tarihli Türk Yurdu dergisinde yayımlanır. 1924 yılında kaleme aldığı Akıl Talih adlı hikâye metni ise herhangi bir yerde yayımlanmaz. (Bakırcıoğlu’ndan aktaran Sezer 1976:42) 1924 yılında yayımlanan ve Türkçe ve Fransızca olarak hazırlanan Adana Ticaret Rehberi, onun basılan ilk kitabıdır. Yayımlanan ilk yazısı ise De Tizac’ın “Bir Turan Sanatı Var mıdır?” başlıklı Fransızca makalesini Türkçeye çevirdiği metindir. Bu çeviri Temmuz 1929'da Türk Yurdu dergisinde yayımlanır. (Sezer 1976: 41; Komisyon 2003: 114) Ayrıca Fransa’ya yüksek tahsil için gitmesinden önce icra ettiği öğretmenlik döneminde ilkokul seviyesindeki çocuklara ders materyali teşkil etmesi için Jean Meret’den çevirdiği ve ancak üç yıl sonra yayımlanan Küçük Borçlu isimli hikâyeleri Türkçeye çevirdiği eseri de mevcuttur.

Arık’ın arkeoloji disiplini başta olmak üzere, Türk milliyetçiliği, Türk kültürü, Anadolu insanının hamiyeti ile ilgili kaleme aldığı bilimsel ve fikrî yazılar; Türk Yurdu, Millet, Dönüm, Çığır, Hareket, Bizim Türkiye, İleri Yurt, Türk Sanatı, Türk Dili, Köyü Sesi, Özleyiş, Dönüm, Türkeli, Bayrak, Ar, Şadırvan, Belleten, Şafak, Ülkü, Belleten, Ar, Şadırvan ve Hisar gibi dergi ve gazetelerde yayımlanır. (Komisyon 2003: 114; Elektronik kaynak 2) 1940’tan sonra daha çok fikir yazıları ve eserleri kaleme alan Arık, Nisan 1942’de Millet isimli bir mecmua çıkarır. (elektronik kaynak 2) Bu yazılarda dikkatleri çeken samimi üslup ve sarih dil, ortaya konan fikir ve bilgilerin daha iyi anlaşılması ve içselleştirilmesi adına olumlu bir rol oynar. 26 yaşında gittiği Fransa tahsiline kadar Turancılık fikrini önceleyen Arık, Batı’yı yakından gördükten sonra Türk milliyetçiliğinin realitesini fark ederek yakın ülkü olan Anadolu Türklüğüne yönelir. Arık, ilan edilen cumhuriyetle birlikte siyasal ve kültürel panoramayı şekillendiren bir fikir olarak karşımıza çıkan Anadoluculuk fikrinin önde gelen şahsiyetlerindendir. (Sezer 1976:30-31) Arık’ın Anadolu'yu vatan olarak tanımlaması ve bunu gerçekleştiren kitlenin esasında Türk köylüsü olduğunu düşünmesi, onun fikir dünyasında köycülük hassasiyetini ön plana çıkarır. Ona göre Avrupa medeniyetini var eden unsurlar, adeta birer işlenmemiş töz olarak Anadolu topraklarında da mevcuttur. (Bakırcıoğlu 2000:32)

Okullardaki eğitim ile yetinmeyip sosyal, tarihi ve felsefî konularda muhtelif okumalar yaparak kendini yetiştirmiş bir mütefekkir olan Arık, mizacındaki çalışma azmi ile Türk milliyetçiliği fikrinin Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki önemli isimlerinden olmuştur. Dışa dönük bir tip profili çizen Arık, sosyal meselelere duyarsız kalmadığı gibi, sorun olarak algıladığı hususlara dair çözüm önerileri üretir. (Sezer1976:26) Bu özelliği onu Türk milliyetçiliği fikrinin önemli isimleri arasına dâhil eder. (Özbalcı 2002: 411)

Kaynakça

Bakırcıoğlu, Ziya (2000), Remzi Oğuz Arık’ın fikir Dünyası, İstanbul: Dergâh Yayınları.

Eletronik kaynak 1, TBMM Milletvekili Remzi Oğuz Arık’ın Hal Tercümesi, Nu: 1851 - https://www.tbmm.gov.tr/eyayin/GAZETELER/WEB/MAZBATALAR/TBMM/d09/HT_1864_1_9.pdf - [Erişim Tarihi 21.04.2019]

Elektronik kaynak 2. Sefercioğlu, Necmettin. “Remzi Oğuz Arık’ın Yayınları Üzerine”. - http://www.kavgamiz.com/orkun/remzi-oguz-arikin-yayinlari-uzerine-y1224.html – [Erişim Tarihi: 21.04.2019]

Komisyon, (2003), Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, C.1, İstanbul: YKY.

Özbalcı, Mustafa (2002), “Remzi Oğuz Arık”, Büyük Türk Klasikleri, C. 13. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

Sezer, Hacı Emin (1976), Remzi Oğuz Arık. İstanbul: Toker Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. DİNÇER ATAY
Yayın Tarihi: 01.05.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Ankara Üniversitesinde Arkeoloji AraştırmalarıTTK Yayınları / Ankara-Araştırma
Bitik ve Hatay Hafriyatı Raporu- / --Araştırma
Çankırı Kapı Hafriyat Raporu- / --Araştırma
Karalar Hafriyat Raporu- / --Araştırma
Türk Müzelerinin Teşkilatı ve Tarihçesi- / --Araştırma
Adana Ticaret RehberiCihan Birader Matbaası / İstanbul1924Araştırma
Küçük BorçluCihan Matbaası / İstanbul1926Çeviri
La Turguie Nouvelle et les Foilles Archeologiques, La Turguie Keemalist- / Ankara1934Araştırma
Türkiyede 1935 Yılındaki Arkeoloji İşleriAnkara Halkevi Matbaası / Ankara1935Araştırma
Adana’dan Gelen VazoDevlet Matbaası / İstanbul1936Makale
Güllüdağ Hafriyatı Üstüne İlk Kısa RaporDevlet Matbaası / İstanbul1936Araştırma
Devlet MatbaasıKenan Basımevi / İstanbul1936Araştırma
Alaca Höyük Hafriyatının İlk NeticeleriDevlet Matbaası / İstanbul1937Araştırma
Les Fouilles D'alaca Höyük : Entreprises Par La Société D'histoire Turque Rapport Préliminaire Sur Les Travaux En 1935Societe d'Histoire Turque / Ankara1937Araştırma
Türk Tarih Kurumu Tarafından Yapılan Alaca Höyük HafriyatıTTK Yayınları / Ankara1937Araştırma
Karaoğlan Hafriyatı Raporu- / -1938Araştırma
Anadolunun En Garp Eti İstasyonu Karaoğlan Höyüğü / Le Hüyük de KaraoğlanDevlet Matbaası / İstanbul1939Araştırma
1935’te Türkiye’de Yapılan HafriyatlarMaarif Matbaası / İstanbul1940Araştırma
1936 Yılında Yapılan SondajlarMaarif Matbaası / İstanbul1940Araştırma
Köy KadınıMillet Mecmuası Neşriyatı / Ankara1943Araştırma
Tarihimizin ÖğrettikleriTTK Yayınları / Ankara1944Makale
1942’de Türk Tarih Kurumu Adına Yapılan Bitik Kazısı Ve Hatay Tetkikleri Hakkında Kısa RaporTTK Yayınları / Ankara1944Araştırma
Halkevlerinde Müze, Tarih ve Folklor Çalışmaları KılavuzuCHP Halkevleri Yayımları / Ankara1947Araştırma
İdeal ve İdelojiKurtuluş Basımevi / İstanbul1947Deneme
Les Fouilles en Turquie RepublicaineTTK Yayınları / Ankara1947Makale
Millet Anlayışımızda DeğişmelerKozan Gençler Der. Yay. / Adana1948Araştırma
Ankara Anıtı (Giriş Kısmı)MEB Yayınları / Ankara1949Diğer
Les Fouilles Archeologiques En TurquieMEB Yayınları / Ankara1950Makale
L'organisation des Musées en TurquieMEB Yayınları / Ankara1950Makale
Türkiye Köylü Partisi HakkındaAkın Matbaası / Ankara1952Diğer
Truva KılavuzuMEB Yayınları / Ankara1953Araştırma
Türk Müzeciliğine Bir BakışMEB Yayınları / Ankara1953Araştırma
Ankara - Konya, Eskişehir - Yazılıkaya GezileriTTK Yayınları / Ankara1956Araştırma
Coğrafyadan VatanaRemzi Oğuz Arık Eserlerini Yayma ve Anıtını Yaptırma Derneği / Ankara1956İnceleme
Türk İnkılabı Ve MilliyetçiliğimizRemzi Oğuz Arık'ın Eserlerini Yayma ve Anıtını Yaptırma Derneği / Ankara1958İnceleme
Gurbet – İnmeyen BayrakHareket Yayınları / İstanbul1968Deneme
Türk GençliğineHareket Yayınları / İstanbul1968Deneme
MeselelerHareket Yayınları / İstanbul1974Deneme
MilliyetçilikHareket Yayınları / İstanbul1974İnceleme
Türk SanatıDergâh Yayınları / İstanbul1975Araştırma
Siyasi Yazılar, Konuşmalar ve Türkiye Köylü PartisiDergâh Yayınları / İstanbul2017Deneme
Türk Sanatı ve Arkeolojisi YazılarıDergâh Yayınları / İstanbul2017Araştırma

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TELLİ SUNA/NECEFÎ/BACI, Suna Gölpekd. 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2AYHANİ, Abidin Ayhanid. 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3BEHMAN, Mustafayev Behman Kerbelayı Seferalı oğlud. 1904 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Bengü, Vedat Örfid. 21 Aralık 1899 - ö. 25 Mayıs 1953Doğum YılıGörüntüle
5Ergun, Sadettin Nüzhetd. 1899/1901 - ö. 25 Nisan 1946Doğum YılıGörüntüle
6Beşe, Hakkı Kamild. 1899 - ö. 15 Ocak 1982Doğum YılıGörüntüle
7Sait Faik Abasıyanıkd. 18 Kasım 1906 - ö. 11 Mayıs 1954Ölüm YılıGörüntüle
8KARABABA, Battal Karababad. 1893? - ö. 1954Ölüm YılıGörüntüle
9Sadreddin Aynid. 15 Nisan 1878 - ö. 15 Temmuz 1954Ölüm YılıGörüntüle
10Mustafa Kurtd. 18 Ocak 1977 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Keskin, Yıldırımd. 28 Mart 1932 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Orhon, Orhan Seyfid. 23 Ekim 1890 - ö. 22 Ağustos 1972MeslekGörüntüle
13Kültür, Asım İsmetd. 1898 - ö. 5 Eylül 1960Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Samih Rifatd. 16 Nisan 1874 - ö. 3 Aralık 1932Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Kayıkçıoğlu, Sadık Vicdanid. 9 Kasım 1866 - ö. 22 Ekim 1939Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16REMZÎ, Hasan Remzî Efendi, Vodinalıd. 1871 - ö. 1918Madde AdıGörüntüle
17Çayır, Remzid. 01 Ocak 1959 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Oğuz, Zekid. 1951 - ö. ?Madde AdıGörüntüle