FERRÎ, Mehmed Efendi

(d. 1756/1170 - ö. 1805/1220)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed’dir. Filibe’ye bağlı Tatarpazarı’nda 1170/1756da doğdu. Ailesi hakkında kaynaklarda herhangi bir bilgi yoktur. Öğrenimi ile ilgili olarak bilinen sadece Neşet Süleyman Efendi (ö. 1222/1807-08)’nin öğrencilerinden biri olduğudur. Ferrî, Defter-i Hâkânî ile Beylik Odası’ndaki memuriyetlerinin yanı sıra bazı vezirlerin divan kâtipliği ve mektupçuluğu görevlerinde bulundu. Mültezimlik de yapmış olan şair, 1220/1805 tarihinde memleketi Filibe civarında vergi tahsil ederken vurularak öldürüldü. Eserleri şunlardır:

1. Dîvân: İki yazma nüshası vardır. 10 kaside, 12 tahmis, 1 müseddes, 18 tesdis, 3 terkib-i bend, 1 terci-i bend, 200 gazel, 2 müstezad, 22 kıta, 10 nazım, 10 müfred, 11 matla ve 1 mesneviden oluşmaktadır. Dîvân'ının tenkitli metni hazırlanmıştır (Kırbıyık 1994).

2. Târih Risâlesi: Tarih düşürme ile ilgili bu risaledir. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde bir yazma nüshası bulunmaktadır. Ferrî’nin, 6 beyitlik bir kıtası; 1195 yılını 112 defa düştüğü tarihlerin izahlarını içermektedir (Kırbıyık 2000a: 217-280).

Bunların dışında kendi gazeline yazdığı bir şerhi de bulunmaktadır (Kırbıyık 2000b: 343-360).

Ferrî, şiirlerinde ekseriyetle aşk konusunu işlemiştir. Tarih düşürme sanatıyla oldukça meşgul olmuş ve çeşitli tür ve konuda 20 tarih yazmıştır. Şiirlerinin içerisinde nazireler önemli yer tutmaktadır. Nazire yazdığı şairler arasında Neşet Süleyman, Keşanlı Zihnî, Sıdkî, Hamdî, Gülşenî, Râgıb, Nef‘î, Vecdî, Fehîm, Vehbî, Neyyir, Nâbî, Cevrî sayılabilir. Hikemî vadiye örnek teşkil edebilecek bazı şiirlerinin yanı sıra, sevgilinin dilinden yazdığı iki, denizcilikle ilgili bir, noktasız harflerle de yazılmış bir gazeli vardır. “… Mültezim olduğu hâlde, şâir-i mâhir geçinen eşhâsın pek çoğundan daha güzel sözler söylemiştir.” (İnal 1999: 626) ifadesinin Ferrî’nin edebî kişiliğini yansıttığı kabul edilebilir.

Kaynakça

Ârif Hikmet. Tezkire. Millet Kütüphanesi. Nu. 789.

İnal, İbnü’l-Emin Mahmud Kemal (1999). Son Asır Türk Şâirleri. C. 1. Ankara: AKM Yay. 

Kırbıyık, Mehmet (1994). Ferrî Mehmed Hayatı, Eserleri ve Dîvânının Tenkîdli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi.

Kırbıyık, Mehmet (2000a). “İstanbul Arkeoloji Müzesi Kütüphanesi’nde Tarih Düşürme ile İlgili Bir Yazma Eser”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türkiyat Araştırmaları Dergisi 8: 217-280.

Kırbıyık, Mehmet (2000b). “Ferrî Mehmed’in Bir Gazelinin Şerhine Dair”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türkiyat Araştırmaları Dergisi 7: 343-360.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî. Ankara: Bizim Büro Yay. 

Mehmed Süreyya (1308). Sicill-i Osmani. C. 4. İstanbul: Matbaa-i Amire.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MEHMET KIRBIYIK
Yayın Tarihi: 05.06.2013

Eserlerinden Örnekler

Dîvân

Gazel

Mef‘ûlü Fâ‘ilâtü Mefâ‘îlü Fâ‘ilün

Bak bak toyunca turrelerüm târmârdur

Ammâ rakîb-i keç-dile her târ mârdur

Cûy-ı sirişk-i dîde-i uşşâk hûn-çekân

Bâb-ı sarây-ı vuslatuma çeşmesârdur

Sîm-âba çeşm-i lutf ile itdüm nigâh-ı nâz

Âşık-veş o da muztarib [ü] bî-karârdur

Feyz-i şu‘â‘um irmese kara çanaklıdur

Vech-i kamerde şavk-ı ruhum müste‘ârdur

Bu ter gazel ki safha-i Dîvân-ı Ferrîde

Uşşâka yâd-ı hüsnüm ile yâdigârdur

Kırbıyık, Mehmet (1994). Ferrî Mehmed Hayatı, Eserleri ve Dîvânının Tenkîdli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi. 118.
 


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1EMÂNÎ, Hoca Îsâd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2RÛHÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Recep Küpçüevd. 1934 - ö. 26 Nisan 1976Doğum YeriGörüntüle
4YEKSÂN, Mahmûd Efendid. 1756-59? - ö. 1813-14'ten sonraDoğum YılıGörüntüle
5REFÎ'-İ ÂMİDÎd. 1756 - ö. 1816Doğum YılıGörüntüle
6FÂZIL, Enderunlu Fâzıl (Hüseyin) Beyd. 1756-57 - ö. 30 Aralık 1810Doğum YılıGörüntüle
7HÂDİM, Hasand. ? - ö. 1805-06Ölüm YılıGörüntüle
8HULÛS, İsmail Hulûs Deded. ? - ö. 1805-06Ölüm YılıGörüntüle
9KUDSÎ, A‘rec Hâce Kudsî Efendid. ? - ö. 1804-1805Ölüm YılıGörüntüle
10KEMÂL, Çavuşbaşızâde Enderunlu Kemâl Beyd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11HÂKÎ, Ömer Efendid. 1758-59 - ö. 1813-14MeslekGörüntüle
12RUHÎ, Şuayb Ruhî Efendid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13FASÎHÎ, Ahmed Fasîhî Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14AZÎZ EFENDİ, Hıfzîzâded. ? - ö. 1731-32Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HATTÎ, Amarzâde Mustafa Hattî Efendid. 1688-89 - ö. 1 Eylül 1749Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NİŞÂTÎ, Kadı Muhammedniyâzd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17HÜSEYİN, Hüseyin Beyd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18HÂFIZ, Hâfız Ahmed Paşa (Damad-ı Şehriyârî)d. ? - ö. Kasım/Aralık 1735Madde AdıGörüntüle