HASAN FEHMÎ, Zaîm-zâde Hasan Fehmî Bey

(d. 1295/1878 - ö. 1334/1916)
divan şairi, mütercim
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1295/1878 yılında Varna’da doğmuştur. Babası Trabzon’un Of kazasından kereste ticareti yapan Zaîm-zâde Mehmed Midhat Efendi’dir. İlköğrenimini tamamladıktan sonra Rûmî 12 Mayıs 1308/25 Mayıs 1892’de Mühendishâne-i Beriyye’ye imtihan ile kabul edildi. İdâdî kısmını bitirerek harp sınıfına dâhil olmasının ardından rahatsızlığı dolayısıyla meclis-i etibbâ kararıyla 1312/1896-97 yılında mektepten uzaklaştırıldı. Daha sonra kendisinin isteği üzerine Hariciye Nezareti Umur-ı Şehbenderî Kalemine maaşsız olarak kabul edildi. Haziran 1313/Haziran-Temmuz 1897 tarihinde Defter-i Hakani Muhasebe Kaleminde 100 kuruş maaş karşılığında görevlendirildi. Aynı yılın Ağustos ayında siyasi suçlamalarla tutuklanarak Taşkışla’daki Dîvân-ı Harp tarafından Fizan’a sürülerek bir kale içinde müebbet hapse mahkûm edildi. Dokuz ay sonra affedildi. 1314/1898-99’te Trabzon Vilayeti Tercüman muavinliğine ve Vilayet Gazetesi muharrirliğine getirildi. Ağustos 1315/Ağustos-Eylül 1899 tarihinde Mısır’a kaçtı. Mısır Fevkalade Komiseri Ahmed Muhtâr Paşa’nın yol göstermesi üzerine 25 Nisan 1316/8 Mayıs 1900 tarihinde Mısır’dan Viyana’ya gitti. Burada hukuk ve iktisat eğitimi aldıktan sonra yine Ahmed Muhtâr Paşa’nın isteğiyle Mısır’a döndü. Önce Ahmed Muhtâr Paşa’nın özel kâtipliğine getirildi. Daha sonra da sırasıyla Mart 1322/Mart-Nisan 1906 tarihinde Mısır Komiserliği Tahrîrât-ı Ecnebiyye Kitâbeti’ne, Mayıs 1325/Mayıs-Haziran 1909 tarihinde Komiserlik Başkitâbetine tayin edildi. 1328/1912-13 yılında memurluktan çıkarıldı. Haziran 1329/ Haziran-Temmuz 1913 tarihinde Tebriz baş-şehbenderliğine, aynı yılın Ağustos ayında Dahiliye Nezareti Kalem-i Mahsus Müdiriyetine tayin edildi. “Zevk ile râhat ile geçmedi hîç bir ânım / Ölmedim kurtulayım ben ne garîb insânım” beytiyle talihinden şikâyet eden Hasan Fehmî Bey, büyük bir kısmı sıkıntılarla geçen otuz dokuz senelik ömrünün son demlerinde akli melekelerini kaybetti. Bir gün makamında yüksek sesle şarkı söylerken akıl sağlığını yitirdiği anlaşılarak hastaneye götürüldü. On beş gün sonra 4 Rebiulâhir 1334/9 Şubat 1916 tarihinde vefat etti. Mezarı Fâtih Türbesi haziresindedir.

Son Asır Tür Şairleri’nde kısa boylu, esmer ve zayıf olduğu kayıtlıdır (İnal 1999: 595).

Hasan Fehmî Bey kendi resmî hâl tercümesinde konuşma ve yazma seviyesinde iyi derecede Arapça, Fransızca, Almanca, İngilizce, İtalyanca ve Rusça bildiğini söylemiştir (İnal 1999: 595).

1. Çar: İngilizce'den tercümedir. Kahire’de bastırmıştır.

2. Devlet-i Âliyye’nin Zaʿf ve Kuvveti: Almanca'dan tercümedir. Kahire’de bastırmıştır.

3. Dehâ Nedir?: İtalyanca'dan tercümedir. Kahire’de bastırmıştır.

4. Hacle-i Ebkâr: Şiirlerinin toplandığı eserdir. 1331/1915-16’de İstanbul’da yayımlanmıştır.

Hasan Fehmî'nin, divan şiiri geleneğini sürdürdüğü şiirlerinde karamsarlık ön plandadır. Ömürden şikâyet, şiirlerinde “mihnet, âlâm, melâl, zalâm-ı leyâl” gibi ifadelerle bir araya gelerek hüznün, ölüm arzusunun nesnel karşılıkları olurlar. Fehmî'nin bu tarz şiirleri Hacle-i Ebkâr (1331) adıyla bir araya getirilip neşredilmiştir. Hacle-i Ebkâr'ın kapağında Elem ve Sitem isimli şiir mecmuasıyla Alman şairi Goethe’nin Egmont adlı dramının tercümesinin yayımlanacağı bilgisi bulunmaktadır. Ancak kaynaklarda söz konusu eserlerin tamamlandığı ya da yayımlandığına dair bir bilgi bulunmamaktadır. Eserlerin tamamlanmasına şairin ömrünün vefa etmemiş olması kuvvetle muhtemeldir. Bunlar dışında çeşitli dergilerde yayımlanmış şiir ve makaleleri de bulunmaktadır.

Kaynakça

Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999). İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. 1. Ankara: AKM Yay.

Gülsoy, Murat (Ed.) (2010). “Fehmî (Ziamzade)”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C.I. İstanbul: YKY. 432.

Kılıç, Filiz ve Tuncay Bülbül (2007). "Bulgaristan Doğumlu Divan Şairleri". Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi (43): 49-66.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Na’ilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İNCİNUR ATİK GÜRBÜZ - DOÇ. DR. MACİT BALIK
Yayın Tarihi: 28.09.2014
Güncelleme Tarihi: 10.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Gehî semâya bakup eşkimi nisâr ederim

Zalâm içinde geçen ömre inkisâr ederim

 

Gehî tulû’da sâhil-nişîn olup pür-sûz

Bu bahr-i mihnetin âlâmını şümâr ederim

 

Gehî melâlimi def’eylemek için tenhâ

Çıkup cibâle temâşâ-yı nev-bahâr ederim

 

Fakat yine olamam şâtır u hâliyyu’l-bâl

Cihanda öyle ise ben nâsıl kârar ederim

 

Nasıl çağırmayayım mevtimi muâvenete

Hemîşe ben bu hayâtımla gîrûdâr ederim

 

Fezâ-yi fikretimi kapladı zalâm-ı leyâl

Gözükmedi güneşim subha intizâr ederim

 

Gelirse bir gün olup da bana dem-i rıhlet

Bu şiʿr pâremi cânâne yâdigâr ederim 18 Mart 1311/11 Nisan 1915

(Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999). İbnülemin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. 1. Ankara: AKM Yay. 595-596.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Turhan Rasievd. 1940 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2İshak Raşidovd. 1931 - ö. 1982Doğum YeriGörüntüle
3Enise Kantemird. 1920 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4AVRAM NAOM/İBRAHİM NOMd. 1878 - ö. 30.11.1947Doğum YılıGörüntüle
5MEHMED ES'AD, Amasyalıd. 1878 - ö. 1918Doğum YılıGörüntüle
6SIRRI, Salih Sırrı Aktand. 1878 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HEVÂYÎ, İbrâhimd. 1873 - ö. 1916Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMED RÜŞDÎ, Ketenci-zâded. 1834 - ö. 1916Ölüm YılıGörüntüle
9HAKİ BABAd. 1876 - ö. 1916Ölüm YılıGörüntüle
10Raşel Rakalla Asald. 02 Haziran 1949 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Faik Dranazd. 1909 - ö. 1984MeslekGörüntüle
12KUDSÎ, Abbaskulu Ağa Bakıhanovd. 1794 - ö. 1846MeslekGörüntüle
13RÂİF, Mukâbeleci-zâde Yûsuf-ı Râif-i Âmidîd. 1836 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14BEHCET AĞA, Enderunlud. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15FERÎD, İbrahim Ferîdd. ? - ö. 1841-42Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HAYDARd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17SÜMBÜL, Müslüm Sümbüld. 1940 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ELMAS BURCd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle