İdiz, Bekir Fahri

Jönler
(d. 1876 / ö. 1938)
Siyaset Bilimcisi, Öğretmen, Yazar
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Midilli’de doğdu. Babası, Sadrazam Hilmi Paşa’nın yakınlarından Emin Efendi, annesi Asiye Hanım’dır. Midilli Rüşdiyesi ve Şam İdadisi’nde öğrenim gördü. Ankara Mekteb-i Mülkiye-i Şahane’den 1897'de mezun oldu (Çankaya, 1954: c.II, 342). 1900’de Bayındır kaymakamlığına atandı. Jön Türk hareketlerine katıldı; önce Atina’ya sonra Paris’e geçti (Cevdet Kudret, 1987: c. I, 448). 1904’te Paris’ten Mısır’a “Jön Türk hareketine katılmak için” gitti. (Mutluay, 1973: 29) Büyük Zafer’den sonra İstanbul’a döndü ve 1923’te öğretmen Emine Nimet Hanım’la evlendi. Oğulları Dündar Emin doğdu (1924 İstanbul-1975 Ankara). Cumhuriyet gazetesinde yazılar yazdı. 1930’dan sonra İstanbul liselerinde Fransızca, Tarih, Coğrafya ve Felsefe öğretmenliği yaptı. “İdiz” soyadını aldı. 1938’de İstanbul’da öldü (Arslan, 1996: 4).

Bekir Fahri, Mısır'da iken “mutaassıp bir natüralizm edebiyatıyla meşbu” olarak yurda dönüşünde yayımlayacağı (1326/1910) Jönler romanını yazdı. Şiir ve müzikle “amatör bestekâr” (Çankaya, c. VIII: 267) olarak uğraştı. Fransızca’yı çok iyi bilmekte, Arapça ve Rumca’ya da âşina idi. Arkadaşı Ahmet Nebil’e göre (Ahmet Nebil, T. Sani 1326: 141-142), sadece “Zolacı” değil, insanlığı mesut etmeye çalışan “vakur”, “fazıl” ve “sakin” fakat, “cüretkâr ve devirici olmayan bir âlim”dir (Arslan, 1996: 5). Aynı yazıda, "onun hemen bütün sermayesi “Tabiî Romanlar”, “Yaşarken” ve “Ölürken” sözleridir. Çünkü, kendisi kiminle görüşse, ne yazsa mutlaka Zola’dan misâl getirir; Türkiye’de tabiî romancılığı tesis etmek isteyen bir hayalî” olduğunu belirtilmektedir.

Kaynakça

Ahmet Nebil: Muhterem Simalar, “Bekir Fahri”; Piyano mec. 8 T. Evvel 1326/21 Ekim 1910, N: 13, s. 141-142

Aktaş, Prof. Dr. Şerif (1991) Roman Sanatı ve Roman İncelemesine Giriş; Ankara, Akçağ yay.

And, Metin (1971) Meşrutiyet Dönemi Türk Tiyatrosu (1908-1923); Ankara, İş Bankası yay.

Arslan, M. Abdullah (1996) Bekir Fahri (İdiz) Hayatı-Edebi Kişiliği-Eserleri, Erzurum Atatürk Ü. Sosyal Bilimler Enst. Basılmamış YL tezi.

Atalay, Ali: “Jönler-Mısır’da”; Sosyal Bilimlerde Araştırma der., Aralık 1991/Ocak 1992, c.1, N. 2-3, s. 7-9

Atalay, Ali (1986) 1908-1914, Türk Romanında Konu Seçimi; Ankara, Gazi Ü. Sosyal Bilimler Ens. Basılmamış YL tezi,

Baha Tevfik: “Jönler” -Tenkit-; Teşvik mec., 10 Temmuz 1326/23 Temmuz 1910, N: 2, s. 2-5

Bakırcıoğlu, M. Ziya (1986) Başlangıcından Günümüze Türk Romanı; İstanbul, Ötüken yay.

Bekir Fahri: “Hayat-ı Sahnede Natüralizm”; Piyano mec., 22 T. Sâni 1326/4 Kasım 1910, N: 15, s.173-175

Bekir Fahri: “Sahne ve Tenkit” II; Rübâb Mec., 8 Ağustos 1329/21 Ağustos 1913, N: 72, s. 381-386

Bekir Fahri (1326) Jönler -Mısır’da-; Tabiî romanlar kütüphanesi: Adet 1; İstanbul, Matbaa ve kütüphane-i cihan darü’l hilafetü’l aliyye.

Bekir Fahri (1985) Jönler; Haz.: Atilla Özkırımlı; İstanbul, İletişim yay.

(Bir Okuyucu): “Zola’ya Dair”; Düşünüyorum mec., 27 K. Evvel 1326/10 Ocak 1911, N: 19, s. 236-239

Birinci, Ali: “Abdullah Cevdet, Dr. M. Şükrü Hanioğlu’nun Abdullah Cevdet hakkındaki kitabının düşündürdükleri”; Tarih ve Toplum der., Nisan 1987, N. 40, s. 250-254

Cevdet Kudret (1987) Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman; İst., İnkılâp Kitabevi, c. I, s. 448

Çankaya, Mücellioğlu Ali (1954) Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler; Ankara, Mars matb. c. II, s. 342

Çankaya, Ali (1968-1969) Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler; Ank., Mars matb. c. III, s. 731; c. VIII, s. 267.

Gündüz, Osman: “Türk Edebiyatında Pozitivist Fikirler ve Natüralizmin Tesirleri”; Yedi İklim der., Haziran 1988, N. 16, s. 15-19

Gündüz, Osman (1993) Meşrutiyet Romanında Yapı ve Tema; Erzurum, A. Ü. Sosyal Bilimler Ens. (basılmamış doktora tezi),

Gündüz, Osman (1987) Selâhaddin Enis, Hayatı-Edebî Kişiliği-Hikâyeciliği; Erzurum, A. Ü. Sosyal Bilimler Ens. Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı (basılmamış yüksek lisans tezi)

Hanioğlu, Dr. M. Şükrü (1981) Bir Siyasal Düşünür Olarak Doktor Abdullah Cevdet ve Dönemi; İstanbul, Üçdal neşriyat,

Hanioğlu, M. Şükrü: “Kitabı Eleştirilen Şükrü Hanioğlu’nun Açıklaması”; Tarih ve Toplum der. Nisan 1987, N. 40, s. 255-256

Hanioğlu, M. Şükrü (1985) Bir Siyasal Örgüt Olarak Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti ve Jön Türklük (1889-1902); İstanbul, İletişim yay.

Kantarcıoğlu, Prof. Dr. Sevim (1993) Edebiyat Akımları ve Temel Metinler; Ankara, G. Ü. T. E. Fk. matb.

Kuran, Ahmed Bedevi (1948) İnkılâp Tarihimiz ve İttihad ve Terakki; İstanbul, Tan matb.

Mardin, Şerif (1994) Jön Türklerin Siyasî Fikirleri (1895-1908); İstanbul, İletişim yay. 5. baskı

Mizancı Murad (1994) Mücahede-i Milliye -Gurbet ve Avdet Devirleri-; Haz.: Sabahattin Çağın-Faruk Gezgin; İstanbul, Nehir yay.

Mutluay, Rauf (1973) 100 Soruda Çağdaş Türk Edebiyatı -1908/1972-; İst., Gerçek yay. s. 29, 30

Nakid: “Hafta-i Matbuat”; Piyano der., 13 Eylül 1326, N. 6, s. 60-64

Necatigil, Behçet (1992) Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü; İstanbul, Varlık yay. 4. baskı

Özkırımlı, Atilla (1982) Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, İstanbul, Cem yay., c. 1/3

Özön, Mustafa Nihat: “Türk Romanı Üzerine”; Türk Dili Dergisi Roman Özel Sayısı, Temmuz 1964, c. 13, N. 154, s. 577-591

Polat, Nazım Hikmet (1981) Rübâb Mecmuası, Erzurum, Ata. Ünv. Edebiyat Fak. Doktora ön çalışması

Sevim, Dr. Acar (1991) Sanayileşme ve Edebiyat İlişkileri Açısından Alman Natüralizmi; İstanbul, İşaret yay.

Şehabettin Süleyman: “Bekir Fahri Bey’e”; Rübâb mec. 31 Mayıs 1328/12 Haziran 1912, N: 20, s. 210-212

Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi (1985); İstanbul, İletişim yay.

Tekinci, Ali: “Bekir Fahri İdiz’in ‘Jönler’ Romanının Yeni Baskısı Dolayısıyla”; Tarih ve Toplum der., Temmuz 1985, N. 19, s. 67-68

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977); İstanbul, Dergâh yayınları, c. 1, s. 5, 381.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. M. ABDULLAH ARSLAN
Yayın Tarihi: 15.05.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Jönler -Mısır’da-Matbaa ve Kütüphane-i Cihan / İstanbul1326Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mehmed Zîverd. 1867? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ŞEYHİ-İ BURNAZd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Mevkûfâtî Mehmed Efendid. ? - ö. 1655Doğum YeriGörüntüle
4SÂMÎ, Sâmî Beyd. 1876 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Fatma Fahrünnisa [Tezcan]d. 31 Temmuz 1876 - ö. 13 Ocak 1969Doğum YılıGörüntüle
6Ziya Gökalpd. 23 Mart 1876 - ö. 25 Ekim 1924Doğum YılıGörüntüle
7İRŞADÎ/SEFİL İRŞADÎ, Mustafad. 1860 - ö. 1938Ölüm YılıGörüntüle
8Abdulla Kadirîd. 10 Nisan 1894 - ö. 4 Kasım 1938Ölüm YılıGörüntüle
9Fitret, Abdurauf Abdurahimd. 1886 - ö. 4 Ekim 1938Ölüm YılıGörüntüle
10Metin Balayd. 22 Ekim 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Serdar Özkand. 01 Ağustos 1975 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Ozanoğlu, Yahya Saimd. 1894 (1898) - ö. 3 Temmuz 1962MeslekGörüntüle
13Mehmet Ziya Beyd. 1866 - ö. 27 Mart 1930Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Okan, Ali Hadid. 1901 - ö. 25 Ağustos 1980Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Adıvar,Halide Edipd. 1882 - ö. 9 Ocak 1964Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Mehmed Fahri Paşad. 1860 - ö. 1932Madde AdıGörüntüle
17Fahri Mermerd. 1950 - ö. 2001Madde AdıGörüntüle
18Bekir Baki Aksud. 1928 - ö. ?Madde AdıGörüntüle