Mustafa Reşit

(d. 1861 / ö. 7 Eylül 1936)
Gazeteci
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Edirne Kadirihanesi şeyhlerinden Ahmet Niyazi Efendi’nin oğlu olarak Edirne’de doğar. On dört yaşında gittiği İstanbul’da, gazeteciliğe merak sarar. Gazetecilik hayatına Basiret gazetesinde yazdığı fıkralarla başlamışsa da kendi çıkardığı Şark ve Envâr-ı Zekâ adlı dergilerdeki öykü, şiir ve düzyazılarıyla döneme damgasını vurur."Ara neslin tematik anlamda ikinci nesilden aldığı bireysel eğilimler paralelinde eserlerinde ağırlıklı olarak aşk, kadınlar, ayrılık, aşk acısı gibi popüler konuları işleyen Mustafa Reşit, bu nedenle yaşadığı dönemde özellikle kadın okuyucu kitlesi tarafından ilgiyle karşılanır" (Fildiş, Kaman 2017:257).1885-1889 tarihleri arasında pek çok kitap yayımlar, ancak 1918’den sonra gazete ve dergilerde yazısı görülmez.Ayrıca Adliye Teşkilatındaki görevi dolayısıyla Niğde, İzmir ve Rodos’ta bulunur, İstanbul’da da Maarif Nezaretinin çeşitli dairelerinde görevlere getirilir. Mustafa Reşit, 7 Eylül 1936 günü Beyoğlu Bekâr sokağındaki on numaralı evinde şüpheli şekilde ölü bulunur. Esrarengiz ölümü; matbuat hayatında pek yankı uyandırmamış gibi görünse de Kurun gazetesi tarafından “Şüpheli Bir Ölüm” başlığıyla gazetede ayrılan yedi satırlık bir habere taşınır.

Mustafa Reşit, 1880’lerden sonra ortaya çıkan ve Edebiyat-ı Cedide yazarları üzerinde etkileri olan “Ara Nesil” mensuplarından olan gazeteci, şair ve yazardır. Şiir ve öykülerinde kadın figürünü aşk teması içinde öne çıkarır. Daha önceki roman ve hikayelerimizde köle, halayık, cariye, odalık şeklinde ele alınan kadın figürü, Mustafa Reşit’le beraber erkekle eşit haklara sahip olan kadına dönüşmüştür. Mustafa Reşit; hikâye, roman, şiir, ders kitabı, çeviri ve antoloji olmak üzere basılı pek çok esere sahiptir. Kitap halinde on üç romanı, altı hikâye ve mensuresi, bir adet de adaptasyon olduğunu söylediği hikâyemsi mensuresi vardır (Özarslan 1994:97). Gazeteciliğe Basiret gazetesinde küçük fıkralar yazarak başladığı bilinmektedir. Dönemde yazılan yazılara imza konmadığından, hangi yazıların ona ait olduğu bilinmemekle birlikte ilk yazısının kendi imzasını taşıdığı için Şark mecmuasındaki “Mukaddime” olduğu düşünülmektedir. Şark mecmuasından önce, İbnülemin Mahmut Kemal İnal; onun Basiret gazetesindeki yazılarında göz doldurması ve başarı göstermesi üzerine gazetenin tahrir heyetine katılarak, “bend-i mahsus”lar ve başmakaleler yazmaya başladığını kaydeder; ama kesin bir tarih vermez (Özarslan 1994: 69). Basın hayatına girmesi Şark ve Envâr-ı Zekâ adlı kendi çıkardığı dergiler sayesinde olmuştur. 34. sayısından sonra yayın hayatına veda eden Envâr-ı Zekâ mecmuası, Şark’tan daha uzun ömürlüdür. Kendi mecmualarının dışında Ceride-i Havâdis, Âsâr, Mürüvvet, Nihâl, Berk, Nevrûz, Edebiyat-ı Umûmiye Mecmûası, Gayret, Etfâl ve Musavver Ma’lûmât gibi devirlerinin önemli gazete ve mecmualarında bizzat kendi imzasıyla görünmüş; buralarda fıkra, icmal, mensure, şiir, tebrik ve sair yazılar neşretmiştir (Özarslan 1994: 74). Ahmet Mithad etkisinde kaldığı hikaye ve romanları vardır. "Ahmet Mithad Efendi, Bir Çiçek Demeti üzerinden eski edebiyatı ve eski edebiyat taraftarlarını oldukça sert bir üslupla eleştirerek kendisinin bir yenilikçi olduğunu gösterme gereği duymuştur" (Durgun 2010:170). Bunların yanı sıra Mustafa Reşit’in ;Şükûfe-i İstiğrak (1892), Milona Marşı (1895), Muzafferiyet İçinde Mürüvvet (1897), Medfun Emeller I (1919), Medfun Emeller II (1925), Şehit Onbaşının Oğluna Vasiyeti adlı şiirlerinde ise Recaizade Mahmud Ekrem etkisi görülmektedir. Hikâye, roman ve şiir alanlarında pek çok eseri olan Mustafa Reşit'in Müntehabât-ı Cedîde, Âsâr-ı Meşâhir ve Bedâyiü'l-İnşa adlı antolojileri de vardır.

Kaynakça

Akbaş, Onur (2012). Mustafa Reşit'in Müntehabât-ı Cedîde İsimli Antolojisinin Çeviri Yazısı ve İncelemesi. Yüksek Lisans Tezi. Afyon: Kocatepe Üniversitesi.

Akyüz, Kenan (1995). Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri 1860- 1923. İstanbul: İnkılap Kitabevi.

Durgun, Harika (2010). "Mustafa Reşit'in Bir Çiçek Demeti Adlı Eseri Etrafında Bir Tartışma".Yeni Türk Edebiyatı Dergisi.S.2: 165-175.

Fildiş, Berna,S. Kaman (2017). "Batılılaşma ve Batılılaşmanın Edebiyata Yansımaları: Bir Ara Nesil Edebiyatçısı Mustafa Reşit'in 'Gözyaşları'". Ankara: Turkish Studies=Türkoloji Araştırmaları:S.12/13:245-280. https://www.academia.edu/34144474/BATILILA%C5%9EMA_VE_BATILILA%C5%9EMANIN_EDEB%C4%B0YATA_YANSIMALARI_B%C4%B0R_ARA_NES%C4%B0L_EDEB%C4%B0YAT%C3%87ISI_MUSTAFA_RE%C5%9E%C4%B0D%C4%B0N_G%C3%96ZYA%C5%9ELARI (erişim tarihi: 15.07.2018).

Kaplan, Mehmet (2001). “Mustafa Reşit”. Tanzimattan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. Ed. Murat Yalçın. Cilt II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Özarslan, Ersin (1994). Mustafa Reşid Bey Hayatı ve Eserleri. Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.

Özarslan, Ersin (1996). “Edebiyatta Nesil Meselesi ve Ara Nesil”. Kubbealtı Akademi Mecmuası. 25/4 [100]. (Kış,1996): 187-200.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: MİNE NİHAN DOĞAN
Yayın Tarihi: 13.09.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Âsâr-ı MeşâhirMatbaa-i Ebuzziya / İstanbul1882Antoloji
Müntehabât-ı Cedîde ICivelekyan Matbaası / İstanbul1884Antoloji
Müntehabât-ı Cedîde IICivelekyan Matbaası / İstanbul1884Antoloji
Bedayiü'l-İnşaKitapçı Arakel Tozliyan İdare-i Şirket-i Mürettebiye Matbaası / İstanbul1885Antoloji
FloraA. Maviyan Şirket-i Mürettebiye Matbaası / İstanbul1886Roman
Şehit Onbaşının Oğluna Vasiyeti- / -1886Şiir
Tezkîr-i MâzîA. Maviyan Şirket-i Mürettebiye Matbaası / İstanbul1886Hikâye
Yeis yahud Bir Cürm-i MeşhûdMihran Matbaası / İstanbul1886Roman
Bir Çiçek DemetiMatbaa-i Ebuzziya / İstanbul1887Hikâye
HayfA. Maviyan Şirket-i Mürettebiye Matbaası / İstanbul1887Roman
GözyaşlarıA. Maviyan Şirket-i Mürettebiye Matbaası / İstanbul1887Roman
Cüzdanımdan Bir Kaç YaprakCemal Efendi Matbaası / İstanbul1888Hikâye
Hayal-ı ŞebâbCemal Efendi Matbaası / İstanbul1888Çeviri
Son Salon ve AşkTahir Bey Matbaası / İstanbul1889Roman
NeyyîrMahmud Bey Matbaası / İstanbul1890Roman
Ressam- / -1891Roman
Defter-i Âmâlimİstepan Matbaası / İstanbul1891Roman
LoransEnver Efendi Matbaası / İstanbul1892Roman
Penbe FeraceEnver Efendi Matbaası / İstanbul1892Roman
Şükûfe-i İstiğrakÂlem Matbaası / İstanbul1892Şiir
Tesir-i Terbiyeİstepan Matbaası / İstanbul1893Roman
Bir Kızın Hatasıİstepan Matbaası / İstanbul1894Roman
İzdivac-İmtizacİstepan Matbaası / İstanbul1894Roman
Tesâvir-i Hayatİstepan Matbaası / İstanbul1894Hikâye
Milona MarşıMahmud Bey Matbaası / İstanbul1895Şiir
Küfrân-ı NimetYovanaki Panayoditis Matbaası / İstanbul1896Diğer
Muzzefferiyat İçinde Mürüvvet- / -1897Şiir
Medfun Emeller IMatbaa-i Âmire / İstanbul1919Şiir
Medfun Emeller IIMatbaa-i Âmire / İstanbul1925Şiir
Bir Askerin Nişanlısına Mektubu- / --Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TÎĞÎ, Mehmed Beyd. ? - ö. 1617Doğum YeriGörüntüle
2AVNÎ, Fâtih Sultân Mehmed, Sultân Mehmed-i Sânî, Sultân II. Mehmedd. 30 Mart 1432 - ö. 3 Mayıs 1481Doğum YeriGörüntüle
3TAL'ATÎ, Tal'atî, Mehmed Tal'atî Çelebid. ? - ö. 1686-87Doğum YeriGörüntüle
4SÜMMÂNÎd. 1861 - ö. 1915Doğum YılıGörüntüle
5Hasan Sırrı Örikağasızâded. 9 Ocak 1861 - ö. 1833Doğum YılıGörüntüle
6GİRYÂNÎ, Süleymand. 1861?/1870? - ö. 1915?/1920?Doğum YılıGörüntüle
7Mahmut Sadıkd. 1864 - ö. 28 Temmuz 1936Ölüm YılıGörüntüle
8KÖR BESTİ, Besti Kerbelayi Bayrameli Gızıd. 1836 - ö. 1936Ölüm YılıGörüntüle
9Sezai (SAMİPAŞAZADE)d. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Ölüm YılıGörüntüle
10Abdullah Zühtüd. 1869 - ö. 29 Mayıs 1925MeslekGörüntüle
11Didar Amantayd. 05 Şubat 1969 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Çapanoğlu, Münird. 1894 - ö. 1 Temmuz 1973MeslekGörüntüle
13Büngül, Nurettin Rüştüd. 1882 - ö. 1951Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Dokuzoğuz, Yılmazd. 1887 - ö. 04 Ekim 1977Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Talu, Ercüment Ekremd. 1888 - ö. 16 Aralık 1956Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16AFÎF, Darbhâne Emîni Kîlârî Mustafa Afîf Beyefendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ÜMÎDÎ, Mustafa/Mehmed Ümîdî Paşad. ? - ö. 1539-40Madde AdıGörüntüle
18NAKŞÎ, Şeyh Nakşî Mustafa Dede Efendid. ? - ö. 1853-54Madde AdıGörüntüle