Madde Detay
MEHMED EMÎN FEYZÎ
(d. 1862 / ö. 1929)
şair, yazar, asker, öğretmen
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4
Asıl adı Mehmed
Emîn Feyzî olan sanatçının babası, Musul vilayetine bağlı Süleymaniye
Sancağından Derviş Abdülkadir Ağa’dır. Emîn Feyzî, 1862’de Süleymaniye’de
dünyaya geldi. İlk eğitimini Süleymaniye’de aldı. Bağdad Askerî Lisesinde eğitimini
başarıyla tamamladıktan sonra İstanbul’a giderek Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûna
kaydoldu. Yüksek askerî eğitimini tamamlayarak Temmuz 1882’de “mülâzım-ı evvel” rütbesiyle topçu subayı
olarak mezun oldu. Bağdat’ta Askerî Rüşdiye öğretmeni olarak görevlendirilerek
burada dil bilimi, Mülkiye Rüşdiyesinde matematik ve coğrafya öğretmenliği
yapan Emîn Feyzî, 1885’te yüzbaşı rütbesine atandı. Kuleli Askerî İdadisinde
kitabet öğretmenliği (yazman/kâtiplik eğitimi) yaparken kendisini destekleyen
Altıncı Ordu Kumandanı Recep Paşa’nın onayıyla 1892’de kolağası rütbesiyle
Bağdat Askerî Rüşdiyesi müdürü olarak görevlendirildi. Bir sene sonra yine
Recep Paşa’nın iradesiyle Bağdat Topçu Alayı Binbaşılığına terfi etti. Bu
görevdeyken aynı zamanda Rüşdiye ve İdadiye okullarının idari görevlerini
yaklaşık bir yıl kadar yürüttü. 1904 yılında Hindistan’a oradan da hac görevini
yerine getirmek için Hicaz’a gitti. Ağustos 1907’de Kaymakam oldu. Nisan
1911’de miralay (albay) rütbesine yükseltilen Emîn Feyzî Bey, bu rütbede Musul
Sahra Topçu Alayı komutanı olarak mesleğinde parlak bir şekilde ilerlemekteyken
“matematik ve edebiyat ile uğraşarak askerlik mesleğindeki vazifelerini aksatma”
sebebiyle askerlik mesleğinden emekli edildi. Askerlik görevinden ayrıldıktan
sonra Musul Valisi Süleyman Nazif Bey’in ısrarıyla Musul’da belediye mühendisi
olarak görev aldı. Emîn Feyzî burada dört ay kadar çalıştıktan sonra askerlik
mesleğine geri dönmek amacıyla İstanbul’a gitti. Ancak emsali olan
arkadaşlarının da emekli edildiklerini öğrenince bu düşüncesinden vazgeçerek Avrupa’ya
gitmeye karar verdi. Viyana ve Paris’te bulundu. 1914’te Birinci Dünya Savaşı’nın
başlaması üzerine İstanbul’a döndü. İlerleyen yaşıyla birlikte hayatı, zorluk
ve sıkıntılarla geçmeye başladı. Bir handa yaşamını sürdürmeye çalıştı.
Nihayetinde kimsesiz ve bakıma muhtaç kişilere kucak açan Darülaceze’ye gitmek
zorunda kalarak burada 6 Mayıs 1929 tarihinde vefat etti. Paris Uluslararası
Tarih Bilimi Topluluğu üyesi olan Feyzî’nin mezarı, İstanbul Okmeydanı’nda
Darülaceze’ye yakın bir kabristandadır (İnal 1969:429; Tuman 2001: 811; Totonji
2020:181; Alper, 2021: 1111-1112).
Emîn
Feyzî, hayatı boyunca eser yazma çabası içinde olmuş ve tüm maddî birikimini
eser yayımlama amacıyla matbuat işlerine kullanmıştır. Manzum ve mensur eserler
yazan, emekli olana kadar eğitim faaliyetlerinde bulunan Emîn Feyzî’nin
yazıları, onun “öğretici” yönünü yansıtır. İlm
ü İrâde’de inanç ve felsefe konularını bağdaştırarak okuyucularını aydınlatma
gayreti içindedir (Coşkun 1999: 9-120). Hevâ-yı
Nesîmî’de insan ve doğa ilişkisini akıl ve hikmet boyutlarıyla açıklar. Tefrika-yı Riyâziye adlı eseri de yine
eğitimle ilgilidir ve askerî öğrenciler için teknik notları içerir. Encümen-i Edibân’da yazar, doğup
büyüdüğü yörenin sanatçılarını tanıtır ve onların eserlerinden seçkiler sunar.
Kendi biyografisini sergilediği Eser-i
Hayât-ı Feyzî ise başlı başına bilgilendirici ve satır aralarında hayat
dersleri sunan bir kitaptır. Öğretmen kimliğini mensur eserlerine yansıtan Emîn
Feyzî, manzum eserlerinde de benzer söylemi devam ettirir. Şu‘â‘ât ve sonradan bu esere ek olarak yazdığı İlâve-i Şu‘â‘ât adlı şiir kitaplarında hikemî ve didaktik bir
söylem dikkati çeker.
Kaynakça
Alper, Y.
(2021). “Emîn Feyzî ve Şu‘â‘ât”. Turkish
Studies 16 (3): 1109-1162. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.51134
Coşkun, R. (1999).
Allah'ın İlim ve İrâde Sıfatları ve Emîn
Feyzî'nin Bu Konudaki Eserinin Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Kayseri:
Erciyes Üniversitesi.
Emîn Feyzî (R.1343). İlim ü İrâde. İstanbul: Necm-i
İstikbal Matbaası.
Emîn Feyzî
(R.1327). Şu‘â‘ât. İstanbul: Nişan
Babikyan Matbaası.
Emîn Feyzî
(R.1339). Encümen-i Edîbân. İstanbul:
Tercüman-ı Hakikat Matbaası.
Emîn Feyzî
(R.1341). İlâve-i Şu‘â‘ât. İstanbul: Necm-i
İstikbâl Matbaası.
Emîn Feyzî (R.1309).
İcmâl-i Netâyîc. İstanbul: Karabet
Matbaası.
Emîn Feyzî
(R.1308). Hevâ-yı Nesîmî. İstanbul: Ahter
Matbaası.
İnal, İ.M.
K. (1969). Son Asır Türk Şairleri. C.
I. İstanbul: Milli Eğitim Basım evi Devlet Matbaası.
Mehmet Nâil
Tuman (2001). Divân Şâirlerinin Muhtasar
Biyografileri. C. 2. Haz. Kurnaz, C. & Tatcı, M. Ankara: Bizim Büro Yay.
Totonji, H.
(2020). “Mehmed Emîn Feyzî Bey ve İlâve-i Şu‘â‘t Üzerine”. Eurasian Journal of Researches in Social and Economics (EJRSE) (ASEAD)
7(8): 181-190.
Madde Yazım Bilgileri
Yazar: Dr. Yasemin ALPERYayın Tarihi: Güncelleme Tarihi: 18.05.2022
Yayın Tarihi: Güncelleme Tarihi: 18.05.2022
Güncelleme Tarihi: 18.05.2022
Eser Adı | Yayın evi | Basım yılı | Eser türü |
---|---|---|---|
Hevâ-yı Nesîmî | Ahter Matbaası / İstanbul | 1892 | Mensur |
İcmâl-i Netâyîc | Karabet Matbaası / İstanbul | 1893 | Mensur |
Şu‘â‘ât | Nişan Babikyan Matbaası / İstanbul | 1911 | Manzum |
Encümen-i Edîbân | Tercüman-ı Hakikat Matbaası / İstanbul | 1923 | Mensur |
İlâve-i Şu‘â‘ât | Necm-i İstikbâl Matbaası / İstanbul | 1925 | Manzum |
İlim ü İrâde | Necm-i İstikbal Matbaası / İstanbul | 1927 | Mensur |
Eser-i Hayât-ı Feyzî | - / - | - | Otobiyografi |
Tefrika-i Riyâziye | - / - | - | Mensur |
İlişkili Maddeler
Sn. | Madde Adı | D.Tarihi / Ö.Tarihi | Benzerlik | İncele |
---|---|---|---|---|
1 | NÂLÎ, Molla Hızır Nâlî Efendi, Süleymaniyeli | d. ? - ö. 1873 ds. | Doğum Yeri | Görüntüle |
2 | FÂNÎ EFENDİ, Ebûbekir-zâde Mehmed Abdülbâkî Fânî Efendi | d. 1850 - ö. 1909 ds. | Doğum Yeri | Görüntüle |
3 | ŞÂKÎ, Mustafa Şükrî Efendi | d. ? - ö. 1863\'ten sonra | Doğum Yeri | Görüntüle |
4 | Şehbenderzâde Ahmet Hilmi | d. 1862-63 - ö. 16 Ekim 1914 | Doğum Yılı | Görüntüle |
5 | MİNHACÎ, Ali | d. 1862 - ö. 1901 | Doğum Yılı | Görüntüle |
6 | SÂBİR, Mirza Ali Ekber Tahirzade | d. 30.05.1862 - ö. 12.07.1911 | Doğum Yılı | Görüntüle |
7 | SEYYİD FİGÂNÎ | d. 1884 - ö. 1929 | Ölüm Yılı | Görüntüle |
8 | FERŞAD/FERŞADZADE, Ferşad İbrahim Hakkı | d. 1866 - ö. 03.09.1929 | Ölüm Yılı | Görüntüle |
9 | VASSAF, Osmanzâde Hüseyin Vassaf | d. 08.03.1872 - ö. 22.10.1929 | Ölüm Yılı | Görüntüle |
10 | Necati Yıldırım | d. 1946 - ö. ? | Meslek | Görüntüle |
11 | Sezai Solelli | d. 1914 - ö. 1979 | Meslek | Görüntüle |
12 | Münevver Oğan | d. 01 Ocak 1957 - ö. ? | Meslek | Görüntüle |
13 | İzzet Melih Devrim | d. 6 Haziran 1887 - ö. 15 Haziran 1966 | Alan/Yüzyıl/Saha | Görüntüle |
14 | Tahsin Nahit | d. 1887 - ö. 12 Mayıs 1919 | Alan/Yüzyıl/Saha | Görüntüle |
15 | Faik Sabri Duran | d. 1882 - ö. 7 Mayıs 1943 | Alan/Yüzyıl/Saha | Görüntüle |
16 | MUHAMMED/MEHMED BİN ÂŞIK SELMÂNÜ'L-LÂZKÎ | d. ? - ö. ? | Madde Adı | Görüntüle |
17 | MEHMET EMİN ERTEM | d. 1895 - ö. 01.08.1943 | Madde Adı | Görüntüle |
18 | KÂŞİFÎ, Mehmed Efendi | d. ? - ö. ? | Madde Adı | Görüntüle |
![](https://teis.yesevi.edu.tr/_app/webassets/docs/turtep_reklam_agustos_2024.gif)