FAKİR/FAKİRÎ, Cafer Serim

(d. 1867 / ö. 1932)
âşık
(Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Cafer Serim olan âşık, 1867 yılında Malatya'nın Yazıhan ilçesine bağlı Karaca köyünde dünyaya gelmiştir. Fakirî'nin okuma yazması yoktur. Eşlerinin ard arda vefat etmesi nedeniyle üç defa evlilik yapan âşığın ilk hanımından bir kızı ile üçüncü hanımından iki oğlu olmuştur. Hayatının tamamını doğduğu köy olan Karaca’da geçiren Fakirî, hayatı boyunca çiftçilikle uğraşmış ve çoğunlukla yarıcılık (odun işçiliği) yapmıştır. Köyünün bağlı olduğu Yazıhan ilçesinde üç yıl vatani görevini yerine getiren Fakirî, bunun dışında köyünün başka bir yere gitmemiştir. Kaynaklarda, gayet mahcup, yaşlılık döneminde bile başkaları ile konuşmaktan çekinen, pek sıkılgan, orta boylu, geniş omuzlu, uzun ve beyaz sakallı, sağlam yapılı birisi olarak tanıtılmıştır. Oldukça yoksul bir yaşam sürdüğü için mahlasını da bu durumuna uygun olarak seçmiştir. Geçiminin bir kısmını kış günleri ara sıra basit dokuma tezgâhlarında aba, çuval, bez vb. dokuyarak temin etmiştir. Zahiren fakir, manen zengin bin hayat süren Fakiri, ömrünün son yıllarında oldukça yoksulluk çekmiştir. Âşık, 1932 yılında Karaca köyünde vefat etmiş ve köy mezarlığında defnedilmiştir (Özbey 1954: 6; Özmen 1998: 139; https://ahev.org.uk).

Alevi Bektaşi inancına mensup olan Fakirî, çocukluk yıllarından itibaren cem ritüellerinde ve âşıklar ile zâkirlerin iştirak ettiği meclislerde kendini yetiştirmiştir. Okuma yazma bilmeyen bir âşık olması nedeniyle şiirlerini uzun süre hafızasında tutup, okur yazar birisini bulduğunda ona yazdırmak suretiyle muhafaza edilmesini sağlamıştır. Âşığın şiirleri Cemal Özbey tarafından derlenene kadar hiçbir antolojide ya da mecmuada yer almamış ve meçhul kalmıştır. Yalnızca yaşadığı muhitçe tanınan ve bu muhitte iyi bir şöhrete sahip olan halk şairinin şiirleri, muhtelif şahısların hususi şiir defterlerinden, Abdurrahman Ünlüer ve bilhassa Kargı Hüseyin’in tanınmış halk ve divan şairlerinin şiirlerini toplattırdığı bir cönk defterinden alınmıştır.

Fakirî, şiirlerini hece ölçüsüyle söylemiştir. Âşığın ağzından bazen doğru ve düzgün yazılmayan ve halk ağzında söylenegelen bu şiirleri bazı ufak tefek değişikliklere de maruz kalmıştır. İçli ve pek hassas ruhlu bir tabiata sahip olan Fakiri, gurbette hiç kalmadığı için halk şairlerinin aksine sıladan gurbete şiirler söylemiştir. Gurbet elde ölenler için ağıtlar, sevdiği bazı kimseler için destanlar ve bütün şiirleriyle birlikte sayısı 294 kıtayı bulan nefesler vücuda getirmiştir. Yoksulluk, ölüm ve gurbet konulu şiirlerinin yanında Alevi Bektaşi inancı ve tasavvufunu konu edinen şiirler de üretmiştir. Bu şiirleri içerisinde bilhassa Hz. Hüseyin’in yakınlarıyla birlikte Kerbelâ çölünde şehit edilişini ve bu durumdan duyduğu üzüntüyü sık sık ele aldığı tespit edilmiştir. Diğer taraftan dünyanın geçiciliği, kanaat sahibi olmak, güzel ahlak sahibi olmak ve cehaletin kötülüğü gibi konular şiirlerinde yer bulmuştur. Atatürk için söylediği bir destanından onun Atatürk’e muhabbetini, saygısını ve bağlılığını anlamak mümkündür (Özbey 1954: 6; Özmen 1998: 139-146; https://ahev.org.uk).

Kaynakça

https://ahev.org.uk/ozanlarimiz [erişim tarihi: 27.04.2019].

Özbey, Cemal (1956). Âşık Fakiri-Hayatı ve Şiirleri. Ankara: Emek Basımevi.

Özmen, İsmail (1998). Alevi-Bektaşi Şiirleri Antolojisi. C. 5. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.


Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. BÜLENT AKIN
Yayın Tarihi: 13.05.2019
Güncelleme Tarihi: 06.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HÜSEYİNd. 1900? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2HULUSİ, Ömerd. 1869 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ÂGÂHÎ, Veliyüddind. 1874 - ö. 1916Doğum YeriGörüntüle
4Galiesgar Gafurov-Çığtayd. 16 Eylül 1867 - ö. 20 Ağustos 1942Doğum YılıGörüntüle
5Mehmet Celald. 1867 - ö. 25 Ocak 1912Doğum YılıGörüntüle
6Mustafa Refikd. 1867-1868 - ö. 21 Eylül 1913Doğum YılıGörüntüle
7Memmedguluzade Celild. 22 Şubat 1869 - ö. 4 Ocak 1932Ölüm YılıGörüntüle
8NÖVRES İMAN, Növres İman Meşedi Salahoğlud. 1903 - ö. 1932?Ölüm YılıGörüntüle
9Mehmed Fahri Paşad. 1860 - ö. 1932Ölüm YılıGörüntüle
10LELEOĞLU/MİSKİNOĞLU, Allahverdi Miskin Oğlud. 1850\\\'ler - ö. 1960MeslekGörüntüle
11MUSTAFA, Mustafa Şenerd. 1926 - ö. 1988MeslekGörüntüle
12MAH TURNA, Selime Yaşard. 1951 - ö. ?MeslekGörüntüle
13İBRAHİM FAHREDDİN ERENDENd. 1886 - ö. 1966Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14AHMED CELALEDDİN DEDE, Ahmet Celalettin Baykarad. 1853 - ö. 1946Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15TEKYURT, Eyüp Tekyurtd. 1917 - ö. 2002Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16RÛHÎ, Mahmûd Rûhî Çelebid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17DERVİŞ ÇELEBİ, Kestelli/Köstendilli Mustafeyn-zâded. ? - ö. III. Murad dönemi ortalarıMadde AdıGörüntüle
18VASFÎ, Mehmed Sâlihd. 1807-08 - ö. 1862Madde AdıGörüntüle