Madde Detay
Memmedguluzade Celil
Mirza Celil, Mirze Celil, Molla Nasreddin
(d. 22 Şubat 1869 / ö. 4 Ocak 1932)
Azerbaycanlı Yazar, Gazeteci, Fikir Adamı
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)
ISBN: 978-9944-237-86-4
Nahçıvan’da dünyaya geldi. 1873-1879 yılları arasında Nahçıvan’da medrese eğitimi aldı. Medresede Kur'an okumayı öğrenmesinin yanı sıra Arapça ve Farsça da öğrendi. 1879’da üç sınıflı Rus okulunda öğrenime başladı. 1882-1887 yılları arasında Gürcistan’ın Gori şehrindeki Rus öğretmen okulunun Azerbaycan şubesini (Transkafkaz Müellimler Seminariyası) başarıyla tamamladı. 1887-1897 yılları arasında Uluhanlı, Başnoraşen ve Nehrem’de öğretmenlik yaptı. (Karayev ve Akpınar 2003: 543; Muhtaroğlu 1993: 153). 1897’de kendi isteği üzerine öğretmenlikten ayrıldı ve Nahçıvan’a gidip tercümanlık, dava vekilliği, polis yardımcılığı gibi işlerle meşgul oldu, tiyatroyla ilgilendi.
1903’te Tiflis’te Şark-ı Rus gazetesini çıkaran Azerbaycanlı Mehemmedağa Şahtahtlı ile tanıştı, gazetenin idaresinde çalışmaya başladı. 1905’te Şark-ı Rus gazetesi kapandı. 1906 yılında Ömer Faik Numanzade ile birlikte haftalık yayın yapan “Molla Nasreddin” adlı mizah dergisini çıkarmaya başladı, kendisi de bu derginin başyazarlığını yaptı. (Muhtaroğlu 1993: 154).
Celil Memmedguluzade, geçirdiği kalp krizi sonucu 4 Ocak 1932’de Bakü’de vefat etti (Karayev ve Akpınar 2003: 544; Muhtaroğlu 1993: 154).
1889’da öğretmenlik yaptığı yıllarda kaleme aldığı ilk eseri Çay Destgâhı’nı Kişmiş Oyunu, Danabaş Kendinin Ehvalatları adlı eserleri izledi. Nahçıvan’da kız çocuklarının okutulması için faaliyetlerde bulundu (Muhtaroğlu 1993: 153). 1903’te Şark-ı Rus’ta çıkan “Poçt Kutusu” (Posta Kutusu) adlı hikâyesi ile yayın hayatına başladı. 1909’da yazdığı “Ölüler” adlı piyesinde toplumdaki hurafeleri, dini kendi çıkarlarına alet eden din adamlarını ve bu din adamlarının peşinden giden sahtekâr, ikiyüzlü insanları eleştirdi (Akpınar 1994: 61). 1919’da yayımlanan “Anamın Kitabı” adlı piyesinde ana dile yani Azerbaycan diline sahip çıkmanın millî şuurun korunması ve gelişmesi için vazgeçilmez bir vazife olduğu mesajını verdi (Uygur 2005: 17); İran, Rusya ve Osmanlı’nın Azerbaycan toplumuna etkilerinin eleştirisini yaptı.
Kaynakça
Akpınar, Yavuz (1994). Azerî Edebiyatı Araştırmaları. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Demirez Güneri, Aysun (2009). Celil Memmedguluzade Seçme Hikâyeler - Danabaş Köyü. 2. Baskı (İlk Baskı: 2008). Ankara: Bengü Yayınları.
Karayev, Yaşar; Akpınar, Yavuz (2003). “Mehmedkuluzâde, Celil (1869-1932)".Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 28, s. 543-545.
Muhtaroğlu, Vilayet (1993). “Celil Memmedquluzâde”. Başlangıcından Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi: Azerbaycan Türk Edebiyatı. C. IV, s. 153-155, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Uygur, Erdoğan (2005). “Celil Memmedguluzade’nin Anamın Kitabı Piyesinde Dil ve Kimlik Şuuru”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi (Turkish Journal of Social Research). S. 3, s. 9-18.
Madde Yazım Bilgileri
Yazar: ARAŞ. GÖR. ZEYNEP ASLAN
Yayın Tarihi: 28.03.2019
Güncelleme Tarihi: 24.08.2021
Eser Adı | Yayın evi | Basım yılı | Eser türü |
---|---|---|---|
Poçt Kutusu (Posta Kutusu) | Şark-ı Rus Gazetesi / Tiflis | 1903 | Hikâye |
Usta Zeynal | - / Tiflis | 1906 | Hikâye |
Ölüler | - / Bakü | 1909 | Tiyatro |
Anamın Kitabı | - / Tebriz | 1919 | Tiyatro |
Kamança | - / Tebriz | 1920 | Tiyatro |
Celil Memmedguluzade - Eserleri | ASSR Elmler Akademiyası Neşriyyatı / Bakü | 1966-1967 | Diğer |
Celil Memmedguluzade - Eserleri | ASSR Elmler Akademiyası Neşriyyatı / Bakü | 1982-1985 | Diğer |
İlişkili Maddeler
Sn. | Madde Adı | D.Tarihi / Ö.Tarihi | Benzerlik | İncele |
---|---|---|---|---|
1 | BAHŞÎ, Nahcivanlı | d. ? - ö. ? | Doğum Yeri | Görüntüle |
2 | ABBAS ORDUBADLI/ABBAS DEHRÎ(DEHRİLİ ABBAS), Abbas | d. 1818 - ö. 1932 | Doğum Yeri | Görüntüle |
3 | Hüseyin Cavid | d. 22 Ekim 1882 - ö. 1944 | Doğum Yeri | Görüntüle |
4 | Mehmet Emin Yurdakul | d. 13 Mayıs 1869 - ö. 14 Ocak 1944 | Doğum Yılı | Görüntüle |
5 | VAHDETÎ, Derviş Vahdetî, Lefkoşalı | d. 1869 - ö. 1909 | Doğum Yılı | Görüntüle |
6 | AHMET AĞAOĞLU | d. 1869 - ö. 19 Mayıs 1939 | Doğum Yılı | Görüntüle |
7 | Şekip (Tokadîzade) | d. 1871 - ö. 6 Ekim 1932 | Ölüm Yılı | Görüntüle |
8 | Ahmet Rasim | d. 1865 - ö. 21 Eylül 1932 | Ölüm Yılı | Görüntüle |
9 | AYŞE | d. 1868/1869 - ö. 30.06.1932 | Ölüm Yılı | Görüntüle |
10 | Ayça Erkol | d. 1976 - ö. ? | Meslek | Görüntüle |
11 | Mehmet Güreli | d. 7 Nisan 1949 - ö. ? | Meslek | Görüntüle |
12 | Dinçer Sümer | d. 19 Mart 1938 - ö. 9 Eylül 2019 | Meslek | Görüntüle |
13 | İsmail Bozkurt | d. 24 Şubat 1940 - ö. ? | Alan/Yüzyıl/Saha | Görüntüle |
14 | Enver (İlyaz) Asım | d. 1955 - ö. ? | Alan/Yüzyıl/Saha | Görüntüle |
15 | Hüseyin Cavid | d. 22 Ekim 1882 - ö. 1944 | Alan/Yüzyıl/Saha | Görüntüle |
16 | MOLLA MÂSÛM, Mehmed Mâsûm Efendi | d. ? - ö. 1601 | Madde Adı | Görüntüle |
17 | AŞIG/FENA, Fena Mirze Rehim Mirze Memmedbağıroğlu | d. 1841 - ö. 1925 | Madde Adı | Görüntüle |
18 | MOLLA HALİL, Tarsuslu | d. 1767 - ö. 1810 | Madde Adı | Görüntüle |