Yılmaz Gruda

(d. 1930 / ö. -)
Şair, Tiyatro ve Sinema Oyuncusu, Oyun Yazarı, Çevirmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İstanbul’da doğdu. Tam adı Ahmet Yılmaz Gruda’dır. Babası Hasan Bey, annesi Emine Mediha Hanım'dır. İlkokulu İstanbul 12. İlkokulu'nda okudu. Ortaöğrenimini Ankara Ticaret Lisesi'nin ikinci sınıfındayken yarıda bıraktı. Bir süre banka memurluğu ve muhasebecilik yaptı. Edebiyat ve sanat yaşamına henüz on iki yaşındayken Gerçek gazetesine tefrika roman yazarak başladı. Gazete kapanınca romancılığı yarım kaldı. 1945'te şiir yazmaya başladı. İlk şiiri "Memoya Mektup", Yağmur ve Toprak dergisinde yayımlandı. Ardından Yağmur ve Toprak, Mavi, Şairler Yaprağı, Yeni Ufuklar, Pazar Postası, Yeditepe, Kaynak, Dost, Soyut, Varlık, Kitaplık, Yücel, Şimdilik, Varan, Yelken, Vatan Sanat Eki, Tanin, Oluşum gibi gazete ve dergilerde şiirleri, tiyatro, sinema ve kitap eleştirileri yayımlandı. "Çerçi Zeus" şiiri ile 1999 Türk Tabipler Birliği Behçet Aysan Şiir Ödülü’nü, "Marathon: Bir Uzun Koşu" ile 2003 Cumhuriyet gazetesi Yunus Nadi Şiir Ödülü’nü kazandı.

İstanbul’da Yeni Sabah gazetesinde muhasebecilik yaptıktan sonra 1952'de tiyatro ile ilgilenmeye başladı. Oyunculuğa 1956'da Cep Tiyatrosu’nda adım attı. TRT Ankara ve İstanbul radyolarını yönetti. Efendiler Lütfen Şapkanızı Çıkarın (1958), Susanların Sonu (1960), ve Körün Gözü (1960) oyunlarını yazdı. 1959'da Dokuz Dağın Efesi ile sinemaya yöneldi ve yüzlerce filmde rol aldı. Gen-ar Tiyatrosu, Başkent Tiyatrosu, Erden Ener Tiyatrosu, Haldun Dormen Tiyatrosu, İstanbul Devekuşu Kabare, Enis Fosforoğlu Tiyatrosu, Ankara Küçük Meydan Sahnesi, Ankara Büyük Meydan Sahnesi, Ayfer Feray Tiyatrosu, İnseller Tiyatrosu, Çuvaldız Kabare, Nisa Serezli ve Tolga Aşkıner Tiyatrosu, Ulvi Uraz Tiyatrosu, İstanbul Beşiktaş Halkevi Tiyatrosu, Yenişehir Topluluğu, Ankara Maltepe Komedi Tiyatrosu, Orhan Elçin Tiyatrosu, İstanbul Üç Maymun Kabare, İstanbul Sandviç Tiyatrosu Yılmaz Gruda’nın tiyatro oyunlarını sergilediği kültür merkezleridir. Ayrıca İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne ait Muammer Karaca Tiyatrosu’nu yönetti. Gruda; çağdaş meddah, gazeteci, yazar, araştırmacı, şair, çevirici, muhasip, reklam ve metin yazarlığı gibi pek çok alanda boy gösterdi. 1959'da ilk kez Stand-up, Çağdaş Meddah’ı sahneledi. A. Çehov’dan çevirdiği Tek Perdelik 9 Oyun 1984’te yayımlandı. Tiyatro ilgili görüşlerini ve tecrübelerini Şu Bizim Tiyatromuz adlı eserinde okuyucuyla paylaştı. Türkan Gruda ile yazdığı Kasetçi ve Sultan Aziz Vakası adlı oyunu Devlet Tiyatrosu tarafından kabul edildi. Tek kişilik gösterilerini sahnelerken sırtını geleneğe yasladı.

Yılmaz Gruda; çok yönlü kişiliği, üretkenliği ve çalışkanlığıyla Türk edebiyatına ve Türk tiyatrosuna çeşitli türlerde eserler kazandırır. Şiirlerinde biçim ve içeriğin birbirini tamamlamasına özen gösterir. Şiirlerinde toplumcu gerçekçi bakış açısı ve söylem belirgin bir biçimde görülür. İkinci Yeni şiirine paralel bir dil ve imge dünyası bulunmasına karşılık yer yer onlardan ayrılır. Şiirlerinde biçimsel olarak dilin standart kullanımı dışına çıkan şair, imgesel anlamda bilinç akışı tekniğinden faydalanır. Şiirlerinde geleneksel ögelerden yararlanırken toplumcu gerçekçiliğin evrensel boyutlarını da irdeler. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrası yaşanan trajik durumu evrensel bir bakışla işler. Sade ama akıcı bir dille şiirselliği yakalar. Uzun şiir cümleleriyle dizelerini kurarken serbest şiire yönelir. Halk şiiri dağarcığından yararlanan şair, aynı zamanda argo ve küfre de metin bağlamında yer verir.

Şiir türünde geleneksel formlara ilgi gösteren Gruda, bu tavrını Manzum Nasrettin Hoca Fıkraları kitabı ile perçinler. Böylelikle kendi yaşamındaki gibi sanatın bütünsel yönünü şiir ile mizahı birleştirerek gerçekleştirmiş olur.

Şiirin yanı sıra tiyatro ile ilgilenen Gruda, tek kişilik gösterilerde geleneksel Türk tiyatrosunun bir parçası olan meddahlık geleneğinden yararlanır. Sinemada ise özellikle karakter rollerde başarılı işler çıkarır. Yıllar boyu tiyatro ve sinema ilgilenmenin getirdiği tecrübeyi ise bu konuda yazdığı deneme kitaplarında ele alır.

Kaynakça

Altınkaynak, Hikmet (2007). Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü. İstanbul: Doğan Yay.

Işık, İhsan (2004). Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi. Ankara: Elvan Yay.

Necatigil, Behçet (2007). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (24. Basım). İstanbul: Varlık Yay.

Komisyon (2010). Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: YKY. s. 464.

www.biyografi.info/kisi/yilmaz-gruda (Erişim Tarihi: 10.07.2018)

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. M. FATİH KANTER
Yayın Tarihi: 20.02.2019
Güncelleme Tarihi: 19.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Çarmıhtaki Yeni Mehmetİzlem / İstanbul1963Şiir
Tütünün ZararlarıBilgi / Ankara1966Çeviri
Şu Bizim TiyatromuzKoza / İstanbul1976Deneme
Kuyumcular ve Kuyumcular GünlüğüPapirüs / İstanbul1980Şiir
Tek Perdelik 9 OyunBilgi / Ankara1984Çeviri
Biraz Reklam Alır mısınız?Kelebek / İstanbul1986Deneme
Kül Altındaki KorKabalcı / İstanbul1993Çeviri
Camdaki DüşmanÖteki / Ankara1996Deneme
Çerçi ZeusÖteki / Ankara1997Şiir
Bir Çürümüş Kent BelgeseliSerander / Trabzon2002Şiir
Marathon: Bir Uzun KoşuBilgi / Ankara2002Şiir
Manzum Nasreddin Hoca FıkralarıKaynak / İstanbul2006Şiir
Bir Başka OKaynak / İstanbul2007Diğer
Çağdaş Edep Erkân Görgü KitabıKaynak / İstanbul2007Deneme
Köylü Devrimci Börklüce MustafaBerfin / İstanbul2008Destan

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ömer Lütfi Fikrid. 1872 - ö. 7 Ekim 1934Doğum YeriGörüntüle
2BEHCET, Mustafa Behcet Efendid. ? - ö. Nisan-Mayıs 1768Doğum YeriGörüntüle
3Orçun Ünald. 12 Temmuz 1983 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4NAZMİ, Nazmi Haskilitd. 1930 - ö. 1980Doğum YılıGörüntüle
5KUL MUSTAFA/MUSTAFA/BURUKLU KUL MUSTAFA/TORUNÎ, Mustafa Duzağadüşmezd. 17.02.1930 - ö. 06.12.2006Doğum YılıGörüntüle
6Halil Kocagözd. 1930 - ö. 07 Ağustos 1984Doğum YılıGörüntüle
7Evgeniy Karagaurd. 1923 - ö. ?MeslekGörüntüle
8Başak Tunceld. 17 Haziran 1985 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Nesrin Z. İnankuld. 15 Mart 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Burhan Sönmezd. 1965 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11İhsan Sezald. 1947 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Murat Uyurkulakd. 01 Ocak 1972 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13ALİ, Ali Yılmazd. 1961 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14Levent Yılmazd. 1969 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15HASAN, Hasan Yılmazd. 1946 - ö. ?Madde AdıGörüntüle