FERYADÎ, İsmail Hakkı Aras

(d. 1889 / ö. 1963)
bestekâr
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Aslen Karabağ göçmeni bir ailenin oğlu olan Feryadi Hafız Hakkı Bey, 01.07.1889 tarihinde Artvin'de doğdu. Ailesi 93 harbinde Amasya’ya yerleşti. Babası Ahmet Bey, annesi Müvlüde Hanımdır. Müzikteki üstün yeteneği sayesinde küçük yaşlarından itibaren kendini müzik dünyasının içinde buldu. Vezirköprülü olan Hatice Hanım ile evlendi ve yaklaşık sekiz yıl burada yaşadı. 1920 yılında Ahmet adını verdikleri bir oğulları oldu.  İstanbul'a gidiş gelişlerinde Tamburi Cemil Bey'le tanıştı ve ondan esinlenerek yaylı tambura benzeyen "Feryat" adını verdiği sazı yaptı. Udi, Tamburi gibi unvanlardan esinlenerek kendisine "Feryadi" unvanını aldı. Asıl adı İsmail Hakkı olan Feryadi Hafız Hakkı Bey, soyadı kanunu çıkana kadar “İsmail Hakkı Aras” adını kullandı. Soyadı kanunu çıktıktan sonra kendi yaptığı saza verdiği "Feryat”  ismini de soyadı olarak aldı. Gençliğinin önemli bir kısmını Vezirköprü, Amasya ve Sivas'ta geçirdi. 1940'lı yıllarda Niksar'da ve Tokat'ta, oğlu Ahmet Bey'in Turhal Şeker Fabrikasında işe başlamasıyla uzunca bir süre Turhal'da yaşadı. Oğlu Ahmet Bey de küçük yaştan itibaren müzikle iç içe oldu ve Turhal Şeker Fabrikası'nda bando şefi olarak görev yaptı. Zaralı Halil Söyler ve Nuri Üstünses gibi sanatçıları etkiledi. Döneminin ünlü sanatçılarından Hafız Burhan ve birçok önemli sanatçıyla dostluk kurdu. Kendisi de konserler vesilesiyle nerdeyse tüm Anadolu'yu gezdi. Birkaç yıl Erzurum'da yaşadı ve zaman zaman Lalapaşa Camisi'nde müezzinlik yaptı. Burada Raci Alkır'ın babasının da aralarında olduğu şehrin eşrafı ile ileri sevide dostluklar kurmuş ve musiki meşkleri yapmışlardır. 1940'lı yıllarda Türkçülük Hareketi'nden dolayı Niksar'da kısa bir süre mecburi iskâna tabi tutuldu. Hakkında birkaç küçük yazı dışında bilgi yayımlanmamış olan Feryadi Hafız Hakkı Bey 17.06.1963 yılında Sivas'ta vefat etti ve Sivas Halifelik Mezarlığı'nda Çubukçu Aziz Baba'nın ayak tarafına defnedildi.

1920 yılında Samsun'da Feryad-ı Vatan isimli, içinde kendi yazdığı marşların da olduğu bir şiir kitapçığı yayımladı. Feryadi Hafız Hakkı Bey'in kendi yaptığı ve "Feryat" adını verdiği sazı insan gibi konuşturduğu ve çeşitli hayvan seslerini taklit ettiği anlatılagelir. Feryadi Hafız Hakkı Bey; Ziya Gökalp, Rıza Tevfik gibi ünlü Türkçü ve fikir adamı yazarlarla tanışmış, bu şairlerin şiirlerini millî duygular ifade eden marş ve türkü olarak besteledi. Bunlardan en çok bilineni TRT Repertuvarında 355 numara ile kayıtlı olan ve Ali Ekber Çiçek adına görünen “Şu Yüce Dağları Duman Kaplamış” adlı uzun hava ile “Vardım Eşiğine Yüzümü Sürdüm” adlı Tatyan’dır. Her iki plağın da üzerinde Söz: Rıza Tevfik, Beste Feryadi Hafız Hakkı Bey yazılmış ve bestecisi tarafından okunmuştur, diye not düşülmüştür. Bununla birlikte İstanbul radyosunda “Memleket Şarkıları ve Türküler” adlı düzeli programlar yaptı.

Feryadi'nin, yurdun çeşitli yörelerinde verdiği konserlere ait bilgiler mevcuttur. Kendisi aynı zamanda gezgin müzisyen olmakla birlikte, bir destancıdır. 1958 yılında Turhal Şener Matbaası'nda basılmış olan ve kendi adını taşıyan bir destanı mevcuttur. Feryat isimli saz hali hazırda Necdet Kurt tarafından muhafaza edilmektedir.

Kaynakça

Necdet Kurt tarafından  “Feryadi Hafız Hakkı Bey Külliyatı” yayım aşamasında olup bu çalışmadan istifade edilmiştir.


Madde Yazım Bilgileri

Yazar: Necdet KURT
Yayın Tarihi: 07.01.2019
Güncelleme Tarihi: 04.02.2022

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Dört Kardeşler DestanıŞener Matbaası / Turhal1958destan
Feryad-ı VatanŞems Matbaası / Samsun1338/1919-1920marşlar

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÖZGÜRÎ, Hasan Önald. 1930 - ö. 2011Doğum YeriGörüntüle
2SEYFÎ, Seyfettin Ermişoğlud. 1927 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3PERVANÎ, İsmail Çelikd. 05.03.1931 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Burhan Felekd. 11 Mayıs 1889 - ö. 4 Kasım 1982Doğum YılıGörüntüle
5İsmail Hami Danişmendd. 1889 - ö. 12 Nisan 1967Doğum YılıGörüntüle
6ALİ HAKİ EDNA/HARHARİ/FİGANÎ/HİCRANÎ/EDNAÎ/GULAMÎ/VİSALÎ/GEDAÎ, Ali Doğand. 1889 - ö. 1961Doğum YılıGörüntüle
7İbrahim Hilmi Çığıraçand. 1880 - ö. 12 Haziran 1963Ölüm YılıGörüntüle
8Abdülhak Şinasi Hisard. 14 Mart 1887 - ö. 3 Mayıs 1963Ölüm YılıGörüntüle
9GULAMÎd. 1904 - ö. 1963Ölüm YılıGörüntüle
10AKLÎ, Tablî-zâde Şeyh Ali Efendid. ? - ö. 15 Aralık 1704MeslekGörüntüle
11Müzeyyen Hançercid. 8 Haziran 1939 - ö. 28 Ocak 2017MeslekGörüntüle
12NÂSIR, Seyyid Abdülbâkî Nâsır Dede Efendid. 1765 - ö. 1821MeslekGörüntüle
13ALİ ATEŞd. 1951 - ö. 06.01.2003Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KAZANOĞLU, Selahattin Kazand. 26.11.1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15COPCU, Mehmet Tokmand. 1921 - ö. 23.12.1993Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MEHMED, Mehmet Gökçed. 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17DİDARİ/EFGAN DİDARİ, Ökkeş Adil Toprakd. 1865/1872? - ö. 1914Madde AdıGörüntüle
18SALMAN TAĞIYEVd. 1905 - ö. ?Madde AdıGörüntüle