HÂLETÎ, Seyyid Mehmed Hâletî Efendi bin Şeyh Ali Sufûtî Efendi bin Şeyh Ahmed Hayâlî Efendi bin Şeyh Seyyid İbrâhîm Gülşenî

(d. 960/1552 - ö. 989/1581)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Seyyid Mehmed Hâletî, 960/1552 tarihinde Diyarbakır’da doğdu. Mecelle’de müstensih hatası olarak ismi İbrâhîm Hâletî şeklinde yazılmıştır (Tuman 2001: 181). Künyesi Seyyid Mehmed Hâletî Efendi bin Şeyh Ali Sufûtî Efendi bin Şeyh Ahmed Hayâlî Efendi bin Şeyh Seyyid İbrâhîm Gülşenî’dir. İbrahîm Gülşenî’nin soyundan gelmektedir. Mehmed Hâletî’nin babasının annesi Mısır Memlük Sultanı Kansu Gavrî’nin kızı, Sultan Tomanbay’ın eşidir. Yavuz Sultan Selim'in Mısır fethinde Ahmed Hayâli evlenmiş olmalıdır. Mehmed Hâletî, henüz genç iken zahirî ve batinî ilimleri öğrendi ve şiirlerini tanzim etti. İrfan sahiplerinin ve şuara sohbetlerinin müdavimi idi. Babası hayatta iken 989/1581 tarihinde 30 yaşında hayata gözlerini yuman Mehmed Hâleti’nin vefatına, şair Uyûnî şu tarihi yazmıştır:

Çünki bâğ-ı Gülşenî’nün goncesi

Buldı gül-zâr-ı İrem’de ref’eti

Rûh-ı pâki arşa pervâz eyleyüp

İdicek mülk-i bekâya rıhleti

Didi târîhin Uyûnî ağlayup

İrdi bu dem Hakk’a Sultân Hâletî

Tezkire-i Şu’ârâ-yı Âmid’de (1328: 175) Mehmed Hâletî’nin, akrabalarının ve dostlarının divanları ile, devri şairlerinin divanlarını bulup onları derinlemesine inceleyerek bu şiirlere nazireler yazdığı anlatılır.

Kaynakça

Ali Emîrî (1328). Tezkire-i Şu’arâ-yı Âmid. Dersaadet: Matbaâ-yı Âmidî.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl) (2001). Mehmet Nail Tuman Tuhfe-i Nâilî. Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. VOLKAN KARAGÖZLÜ
Yayın Tarihi: 23.12.2014
Güncelleme Tarihi: 31.10.2020

Eserlerinden Örnekler

Bir subh-dem ki arz-ı cemâl itdi âfitâb

Kıldı tecelli âleme ref’ eyleyüp nikâb


Müstağrak oldı nûr-ı tecellîye kâi’nât

Tâb-ı cemâli kendini gösterdi bî-hicâb


Yüz sürdi âsitânuna buldı şeref tamâm

Dergâhun itdi âlem-i ulvîden intihâb


Şân-ı şerîfüni nice derk eylesün ukûl

Ey sâlik-i mesâlik-i Hak mekremet-me’ab


Ol dem ki kendi hâline ağlardı kâinat

Feryâd iderdi derd ile bu tâk-ı nüh kıbâb


Olmuşdı inkıyâz ile memlû kulûb-ı nâs

İrmişdi hâl gerdiş-i gerdûna inkılâb


Devr-i zamâneye irişmeyüp feyz-i himmetün

Lutfunla döndi öyle ki bu çarh-ı âsiyâb


Ser-çeşme-i velâyet ü şehr-i ulûma bâb

Sultân Alî-i Sufûtî sânî-i bu türâb

(Ali Emîrî (1328). Tezkire-i Şu’arâ-yı Amid. Dersaadet: Matbaâ-yı Amidi. 177).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÜLEYMAN DEDEd. 1860\\\'lar - ö. 1932-1933Doğum YeriGörüntüle
2MOLLÂ GÜRÂNÎ, Şemseddîn Ahmedd. 1410 - ö. 1488Doğum YeriGörüntüle
3MÂLÎ, Mehmed Çelebid. ? - ö. 1674Doğum YeriGörüntüle
4ZİHNÎ, Abdü'ddelîld. 1551/1552 - ö. 1614/1615Doğum YılıGörüntüle
5ABDULLAH, Kızılca Hayreddinoğlu Abdullah Efendid. 1552 - ö. 14 Ocak 1617Doğum YılıGörüntüle
6YUSUF, Mehmed bin Sinânüddîn Yûsuf Efendid. ? - ö. 1581Ölüm YılıGörüntüle
7CÛYÎd. ? - ö. 1581’den sonra?Ölüm YılıGörüntüle
8BEDRÎ, Bedreddîn Mahmûd Efendid. ? - ö. 1581Ölüm YılıGörüntüle
9AMRÎ, Abdülkerim Efendid. ? - ö. 1523/24?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
10SÜLEYMAN, Süleyman Efendid. ? - ö. 1543Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Nİ'METÎ, Seyyid Nîmetullâh Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12BALLI BABAd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
13BEYÂNÎ, Mustafâd. ? - ö. 1597-98Madde AdıGörüntüle
14TEVFİK, Tevfik Efendid. ? - ö. 1601Madde AdıGörüntüle