Haşim Nezihi Okay

Yücel
(d. 10 Haziran 1904 / ö. 9 Mayıs 1998)
Şair, Edebiyat Araştırmacısı, Öğretmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Bazı şiirlerinde "Yücel" müstearını kullandı. Niğde'de doğdu. Babası, mühendislik yapmış olan Çuhacıoğlu Ali Hulusi Bey, annesi Girit'in Resmo kazasından Hüseyin Bey'in kızı Hüsniye Hanım'dır. Çocukluğunu Amasya'da geçirdi. İlköğrenimini Amasya Çöplüce İlkokulu'nda bitirdi. On bir yaşında iken babasını kaybedince, Trabzon'un kurtuluşundan sonra ailesiyle birlikte bu kente yerleşti. Ortaöğrenimini Trabzon Darülmuallimi'nde tamamladı (1924). Aynı kentte Gazipaşa İlkokulu'nda öğretmen olarak göreve başladı. Daha sonra İzmir'e atandı (1926). İzmir'de görev yaptığı okulun öğretmenleri arasında ünlü şair ve aynı zamanda sonradan milletvekili olacak olan Halil Nihat Boztepe, eğitim bilimleri alanında önemli bir yeri olan Hıfzırrahman Raşit Öymen, Ali Canip Yöntem, Murat Uraz ile Hamamizade İhsan Bey de bulunuyordu.

Haşim Nezihi, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden yeterlik belgesi aldı (1930). Askerliğini İstanbul Yıldız Sarayı'nda tamamladıktan sonra Sinop (1930-33), Zile (1934-37), Develi (1937-42), Bursa (1942-53), Bandırma (1953-66) ortaokul ve liselerinde Türkçe ve edebiyat dersleri verdi. İstanbul Atatürk Kız Lisesi'ndeki edebiyat öğretmenliğinin (1966-69) ardından emekli oldu. Halkbilimine ve halk edebiyatına katkılarından dolayı 1983 yılında İhsan Hınçer Türk Folkloruna Hizmet Ödülü'nü kazandı. 9 Mayıs 1998 tarihinde vefat etti. Kabri Küçükyalı Mezarlığı'ndadır.

1920-1924 yılları arasında Trabzonlu halk şairi Baba Salim'den (Salim Öğütcen) divan edebiyatı dersleri aldı. Edebiyata şiirler yazarak başladı, 1931'e kadar gazel tarzında şiirler kaleme aldı. İlk şiiri, Giresun'da yayımlanan 1 Haziran 1924 tarihli İzler dergisindeki "Yolcu" şiiridir. Daha sonra yazı ve şiirleri Fikirler, Yücel ve Varlık dergileriyle Hizmet gazetesinde yayımlandı. Bir süre İzmir'de çıkan Fikirler dergisinin yazı işlerini yönetti. 1931'de İzmir'de yayımlanan İzmir'den Sesler (1931) adlı kitapta şiirleriyle yer aldıktan sonra ilk şiir kitabı Akşam Şarkıları'nı (1934) yayımladı. "Akşam Şarkıları" ve "Sevgiler ve Sevgililer" adlı iki bölümden oluşan bu kitapta 39 şiirini bir araya getirdi. "Beşi aruz ve kalanları hece vezni ile olmak üzere birinci kısmı teşkil eden 14 manzumesinde şair, tabiat manzaralarından bilhassa akşam zamanını sonsuz güzelliklerine olan derin bağlılığını inikas ettirirken [yansıtırken]: ‘kıyıda, ovada, yollarda, sularda, denizde, dağlarda, mahallede, gurbette… akşam’ın ince ve birbirinden çok farklı ânâtını [anlarını] canlandırmaya ve bilhassa mahalli renkleri özlü ve işlenmiş bir dille belirtmeye çalışmıştır." (Yazar, 1940: 13)

Haşim Nezihi, bu kitabın neşrinden bir yıl sonra 14 şiirini ve kısa bir piyesini içeren Ilgar (1935) adlı kitabını çıkardı. Ömrümden Yapraklar (1978) ve Atatürk ve İnkılâp Şarkıları (1983) adlı kitaplarında ise son şiirlerini bir araya getirdi. Şiir anlayışı bakımından geleneksel değerlerle beslenen yenilikçi akımlara bağlı kaldı. Bu açıdan Haşim Nezihi'nin şiirlerinin Ömer Bedrettin Uşaklı, Kemalettin Kamu ve Behçet Kemal Çağlar çizgisinde yer aldığını söylemek mümkündür. “Haşim Nezihi (Okay) uzun bir süreçte şiir uğraşmaları içinde aruzla ve hece vezniyle şiirler yazdı. Aruzla çok kolay söyleme gücü vardır. ‘Eski’ şairlerimiz gibi Tanzimat ve Servetifünûn üstadlarına da nazireler söylemiştir. Ayrıca ‘eskiler’ gibi ‘mazmun ve sözlük’e hâkim gazeller, kıt’alar yazmıştır.” “Hece şiirlerinde devrin üslubunu yansıtan Haşim Nezihi, Şeyh Galip ve Yahya Kemal söyleyişlerinin havasını sezdiren aruz şiirlerinden devrinde beğenilen örnekler vermiştir.” (Kabaklı, 1991: 429).

Haşim Nezihi, ömrünün ilerleyen dönemlerinde şiirden uzaklaştı, daha çok âşıkların biyografilerini hazırladı, halk edebiyatı araştırmalarına yöneldi. Âşık edebiyatıyla ilgili yazı ve kitaplarıyla geleneğin eski temsilcilerini gün ışığına çıkarttığı gibi sözlü kaynaklardan yararlanmaya erken dönemlerde başlamış bir araştırmacı olarak, bellek gücünün de yardımıyla, kendisi de bir kaynak kişi konumunu kazandı.

Kaynakça

"Haşim Nezihi Okay" Maddesi (1998). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. İstanbul: Dergâh Yayınları. C. 7. 113.

Kabaklı, Ahmet (1991). Türk Edebiyatı IV. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları. 429-230.

Necatigil, Behçet (1999). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. Baskı). İstanbul: Varlık Yayınları. 277-278.

Sakaoğlu, Saim (2009). "Doğumunun 105. Yılında Haşim Nezihi Okay". Türk Dili. C. XCVII. S. 692. 144-159.

Yalçın, Murat (2010). Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi (3. Baskı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. C. 2. 767-768.

Yazar, Mehmet Behçet (10.9.1940). "Haşim Nezihi Okay". Yedigün. C. 16. S. 392. 13.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NECATİ TONGA
Yayın Tarihi: 21.05.2018
Güncelleme Tarihi: 02.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
İzmir'den SeslerGençler Birliği Neşriyatı / İstanbul1931Antoloji
Akşam ŞarkılarıŞirketi Mürettibiye Matbaası / İstanbul1934Şiir
Âşık SümmaniMeserret Matbaası / İstanbul1934İnceleme
IlgarAnadolu Kitap Deposu Yay. / İstanbul1935Şiir
Develili (Everekli) SeyraniMaarif Kitaphanesi / İstanbul1953İnceleme
Bolulu Dertli DivanıMaarif Kitaphanesi / İstanbul1958İnceleme
Dadaloğlu: Hayatı ve DeyişleriEmek Basımevi / Ankara1959İnceleme
Köroğlu ve DadaloğluMay Yay. / İstanbul1970İnceleme
Ömrümden YapraklarBaha Matbaası / İstanbul1978Şiir
Atatürk ve İnkılâp ŞarkılarıKültür ve Turizm Bakanlığı Yay. / Ankara1986Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mustafa Közd. 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2SADIKd. 1864 - ö. 1951Doğum YeriGörüntüle
3Hasibe Çerkod. 16 Kasım 1971 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4KADİR/ABDÜLKADİR, Abdülkadir Kamand. 1904 - ö. 1998Doğum YılıGörüntüle
5Abdurrahman Güzelyazıcıd. 6 Mayıs 1904 - ö. 15 Mayıs 1978Doğum YılıGörüntüle
6Ahmet Naimd. 1904 - ö. 24 Nisan 1967Doğum YılıGörüntüle
7TÜRKMENOĞLU, Bahri Durbilmezd. 01.07.1944 - ö. 14.05.1998Ölüm YılıGörüntüle
8KÜTÂHÎ, Ahmet Tokgözd. 1920 - ö. 27.08.1998Ölüm YılıGörüntüle
9ÖMER, Ömer Tanrıverdid. 1921 - ö. 1998Ölüm YılıGörüntüle
10MUSTAFA/İMAM, Mustafa Karataşd. 1940 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Ahmet Cevatd. 5 Mayıs 1892 - ö. 1937MeslekGörüntüle
12İskender Muzbeg Şefikoğlud. 19 Aralık 1947 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Asuman Soydan Atasayard. 1959 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Tahir Abacıd. 20 Mayıs 1951 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Nurettin Topçud. 20 Kasım 1909 - ö. 10 Temmuz 1975Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HÂSİM, İbrahim Hâsim Efendid. 1665 - ö. 1738-39Madde AdıGörüntüle
17Ahmet Haşimd. 1887 - ö. 4 Haziran 1933Madde AdıGörüntüle
18HÂŞİMÎ, Ahur Emîrî-zâde Emîr Mehmed Hâşim Efendid. ? - ö. 1693-94Madde AdıGörüntüle