KÜNHÎ, Abdürrahîm

(d. 1183/1769 - ö. 1247/1831)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

1183/1769'da İstanbul'da doğdu. Asıl adı Abdürrahîm, mahlası Künhî'dir. Yenikapı Mevlevîhanesi şeyhlerinden Seyid Ebû Bekir Dede'nin üç oğlunun küçüğüdür. Annesi Sâidâ Hanım, Kutb-i Nâyî Osman Dede (öl. 1142/1729)'nin kızıdır. Künhî Dede, Yenikapı Mevlevîhanesi'nde büyük ağabeyi Şeyh Ali Nutkî Dede (öl. 1219/1805)'nin yanında tasavvuf, edebiyat ve musiki dersleri aldı. Genç yaşta musikiye ilgi duyarak dergâhın kudümzenbaşılığına kadar yükseldi. Diğer ağabeyi, Abdülbakî Nâsır Dede (öl. 1236/1820) idi. Devlet büyüklerinden ilgi gören Künhî Dede'yi, III. Selîm saraya almak istemişse de büyük ağabeyi Ali Nutkî Dede, buna müsaade etmemişti. O, 1246/1830 yılında Abdülbakî Nâsır Dede'nin oğlu şeyh Receb Hüsnî Dede'nin ölümü üzerine, Mehmed Sa'îd Hemdem Çelebi tarafından 1830'da Yenikapı Mevlevîhanesi şeyhi olarak tayin edildi. Yaklaşık iki yıl sonra 62 yaşında vefat etti ve dergâha gömüldü. "Abdürrahîm Efendi pîrâna hemdem oldu" (1247) ölümüne düşürülen tarih mısrasıdır.

Kaynaklarda Türkçe şiirlerine rastlanılmayan Künhî Dede'nin, Farsça akıcı şiirleri ve Esrar Dede Tezkiresi'nde kayıtlı bir tarih kıtası vardır. Şiirlerinde genellikle tasavvufi konulara yer veren şairin şiirleri, bir Dîvân hâlinde toplanmamıştır.

22 yaşında hicâz ayinini besteledi ve böylece Türk Mevlevî Musikisi bestekârı olarak meşhur oldu. Künhî Dede, dönemin musiki üstatlarından olup anberefşan adlı bir makam terkip ettiği bilinmektedir. Musikide üstat mertebesine erişmiş olan Künhî, asıl büyük şöhretini bu alanda kazanmış olup hicaz, nühüft ve sabâ makamında üç güzel ayin bestelemiştir. Güfteleri kadar besteleri de âşıkânedir.

Kaynakça

Enver, Ali (1309). Semâ'hâne-i Edeb. İstanbul.
Erdemir, Avni (2000). Anadolu Sahası Musikişinas Divan Şâirleri. Ankara.
Genç, İlhan (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu'arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.
Öztuna, Yılmaz (1970-1976). Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi. İstanbul: MB Yay.
Tuman, Mehmet Nâil. Tuhfe-i Nâilî. MEB. Yayınlar Dairesi Bşk. Nüshası. No: B / 870.2 / n. 3629.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. NİLGÜN AÇIK ÖNKAŞ
Yayın Tarihi: 26.08.2014
Güncelleme Tarihi: 01.12.2020

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1GÜLZÂRÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Bülent Haborad. 28 Şubat 1940 - ö. 1 Mayıs 2014Doğum YeriGörüntüle
3Ahmet Tulgard. 26 Nisan 1959 - ö. 26 Ekim 2022Doğum YeriGörüntüle
4KUDDUSİ, Ahmedd. 15.07.1769 - ö. 1849Doğum YılıGörüntüle
5ÂRİF, Muhammed Ârif Ağad. 1769-70 - ö. 1824Doğum YılıGörüntüle
6SÂBIK/ÂRİF, Kurşuncubaşı-zâde Koyunyemez Mehmed Ârif Ağad. 1769-70 - ö. 1819Doğum YılıGörüntüle
7RİF’AT, Kırımlı Ebû Bekir Rif'at Efendid. 1780-81 - ö. 1831-32?Ölüm YılıGörüntüle
8RÂŞİD, Râşid Beyd. ? - ö. 1831Ölüm YılıGörüntüle
9AZMÎ, Ahmed, Diyarbakırlıd. ? - ö. 1831Ölüm YılıGörüntüle
10ABDÎ, Nesîmî-zâde Abdullâh Efendid. ? - ö. 1683MeslekGörüntüle
11SÜLEYMAN, Şeyh Seyyid Süleyman Efendid. ? - ö. 15 Nisan 1654MeslekGörüntüle
12MEHMED VEHBÎ, Konevîd. ? - ö. 1828MeslekGörüntüle
13HÜSEYİN HÜSNÎ EFENDİd. ? - ö. 1881Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14FÂ'İZ, Mehmed Fâ'iz Efendid. 1823 - ö. 1845Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞEMS, Osman Şems Efendid. 1814 - ö. 1893Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NÛRÎ, Tümen-zâde Nurî Efendid. ? - ö. 1768-69Madde AdıGörüntüle
17SÂFÎ, Molla Mustafa Efendid. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle
18KELÎM, Eyyüb Kelîm Çelebi/Eyyübî Kelîm, Patburun-zâde Eyyüb Çelebid. ? - ö. 1098/1686-87Madde AdıGörüntüle