PARMAKSIZOĞLU ÂŞIK MAHMUT

(d. 1822 / ö. 1914)
âşık, çoban, çiftçi
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Parmaksızoğlu Âşık Mahmut 1822 yılında Kırşehir'in Mucur ilçesinde dünyaya gelmiştir. Babasının adı Ömer, annesinin adı Hava'dır. Ailesi günümüzde Çadırcı soyadıyla tanınmaktadır. Şair hayatını idame ettirmek için önceleri deve gütmüş, çiftçilikle uğraşmıştır. Bu işlerden geçimini sağlayamayınca gurbete gidip iş aramıştır (Bulut 1983: 40). Âşık Mahmut'un bir oğlu vardır.

Askerlik döneminde Rus savaşına katılmıştır. Savaş sırasında Kazak askerler şairin yanında bulunan atları çalmak isteyince onlarla mücadele etmiştir. Bu sırada parmakları kesildiği için kendisine Parmaksızoğlu lakabı verilmiş ve yaşadığı yörede böyle tanınagelmiştir. Parmaksızoğlu Âşık Mahmut, 1914 yılında vefat etmiştir (Kırımhan 1995: 211).

Âşık Mahmut'un okuma yazması yoktur. Şiirlerinin kaydedildiği yazılı bir belge bulunmamaktadır. Onun söylediği şiirler yıllarca halk arasında dilden dile dolaşarak günümüze kadar ulaşmıştır. Yaşadığı çeşitli olaylar karşısında irticalen şiir söyleyebilecek kadar güçlü bir şairdir (Bulut 1983: 39-42). Koşma ve mani şeklinde şiirleri vardır. Koşma ve taşlamalarında başına gelen tatsız olayları ve insanların saygısız tavırlarını eleştirir. Şair bu şiirlerde 11'li hece ölçüsünü kullanmıştır.

Âşık Mahmut'un eşi de kendisi gibi şiir konusunda yeteneklidir. Kıtlık günlerinde iş bulup para kazanmak için gurbete giderek eşini memlekette bırakan Âşık Mahmut on altı yıl sonra memleketine geri dönünce evinde bir başka erkek olduğunu görür. Karısının yabancı bir erkekle ilişkisi olduğundan şüphelenerek onun sadakatini sınamak ister. Kılık değiştirip evine gider. Mani söyleyerek kadına seslenir ve onu çok beğendiğini söyleyip kendisini misafir etmesini ister. Kadın maniyle karşılık vererek bu teklifi kabul etmeyeceğini söyler. İma yoluyla evli olduğunu bildirir. Âşık Mahmut karısına evdeki erkeğin kim olduğunu yine bir maniyle sorar. Karısı Fatma da bu erkeğin kendi oğlu olduğunu dile getirir. Mahmut, kendisi gurbete gittiği sırada karısının hamile olduğunu anlar ve gönlü rahatlar. Bunun üzerine kimliğini açıklar (Kırımhan 1995: 254). Karşılıklı mani şeklindeki bu şiirler, 8'li hece ölçüsüyle söylenmiştir. Bu şiirler, âşık Mahmut ve eşinin şiirlerinin günümüze ulaşan örnekleridir.

Kaynakça

Bulut, H. Vahit (1983). Kırşehir Halk Ozanları. Ankara: Filiz Yay.

Kırımhan, Nazan (1995). XIX. Yüzyılda Yaşamış Kırşehirli Âşıklar ve Âşık Said. Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ÖZLEM DAĞDELEN
Yayın Tarihi: 16.04.2019
Güncelleme Tarihi: 09.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Üzeyir Gündüzd. 1 Mart 1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2SELAMÎ, Selami Erdemird. 30.10.1954 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3İBRAHİM KÖKSALd. 1955 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HAFIZ EMİNd. 1821/1822 - ö. 1883Doğum YılıGörüntüle
5İZZETd. 1822 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6SUN’Î, İbrâhîm Sun‘îd. 1822 - ö. – ö.?Doğum YılıGörüntüle
7SIDKId. 1858 - ö. 1914Ölüm YılıGörüntüle
8Ali Haydard. 1836 - ö. 1914Ölüm YılıGörüntüle
9ALİ HAYDAR BEY, Mihalıçlıd. 1836 - ö. 1914Ölüm YılıGörüntüle
10KULAM HÜSEYN ESEDOVd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11KUL SEFİLİ, Ali Turalıd. 1964 - ö. ?MeslekGörüntüle
12MUHAMMEDÎ ÇERAĞÎd. 1973 - ö. ?MeslekGörüntüle
13UMMANÎ, Güzel Akçiçekd. 1934 - ö. 2003Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14BEKİR/BEKİRÎ, Bekird. 1871 - ö. 1934Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ZEHRA KAYACIKd. 1928 - ö. 13.11.2017Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16BURHANÎ, Burhan Dikend. 02.02.1958 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17EMMÎ, Hüseyind. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18TEYMUR BİSAVAD, Teymur Esger oğlu Ahmedovd. 1903 - ö. 1984Madde AdıGörüntüle