Ethem İzzet Benice

Bedi Vecdet
(d. 1903 / ö. 28 Mart 1967)
Gazeteci, Politikacı, Sosyolog, Yazar, Romancı
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı İbrahim Ethem olan sanatçı İstanbul'un Kasımpaşa semtinde dünyaya geldi. Babası etrafta "Kanun Babası" olarak anılan deniz güverte subayı İzzet Bey, Mısır'dan Erzincan Kemah'a oradan da İstanbul'a yerleşen Benicezâdelerdendir. Annesi ise Makbule Hanım'dır. Makbule Hanım ile İzzet Bey'in dört çocuğu vardır, İbrahim Ethem ailede ikinci ve tek erkek çocuktur. 1920'de muharriri olduğu Payitaht gazetesi yazı işleri müdürü Selahattin Enis (Atabeyoğlu)'in tavsiyesi üzerine babasının adı olan İzzet'i aldı. Soyadı Kanunu'ndan sonra Benicezâde soyadını beğenmedi ve bunun yerine "ölümsüz" manasına gelen Benice'yi aldı. Ethem adının yerine konuşmadaki telaffuzu olan "Etem"i benimsedi. Kasımpaşa'daki Cezayirli Hasan Paşa Mektebi'nde öğrenime başladı. İlköğrenimini burada tamamladıktan sonra I. Dünya Savaşı yıllarında ailesiyle birlikte Çorum'un İskilip kazasında yaşayan dayısı Lütfi Bey'in yanına gitti. İskilip Rüştiyesi'ni bitirdikten sonra Kurtuluş Savaşı yıllarında tekrar İstanbul'a döndü. Galatasaray Lisesi ve Kabataş Erkek Lisesi'nde okudu. Edebiyat ve gazeteciliğe bu dönemde merak sardı. Millî Ticâret-i Bahriyye Kaptan ve Çarkçı Mekteb-i Alîsi yani Yüksek Denizcilik Okulu'ndan mezun oldu.

Galatasaray Lisesi'nde okurken Mefkûre adlı bir gazete çıkaran Ethem İzzet; muhabirlik, muharrirlik, yazı işleri müdürlüğü, idarecilik gibi gazeteciliğin tüm kademelerinde çalıştı ve bu sayede kendini geliştirdi. Bir gazetecinin niteliklerini "Gazeteci müşahittir. Tarafsızdır. Gazeteci fikir adamıdır. Gazeteci hususiyeti değil, umumiyeti temsil eder. Gazeteci bir hakkı değil tüm hakları arar. Sesi hakkın sesidir. Muzaffer etmeye çalıştığı dâva milletin dâvasıdır. Kendi menfaati yoktur." şeklinde tanımladı. Yüksek tahsilini tamamladıktan sonra matbuat hayatına başladı ve ölümüne kadar aktif bir şekilde çalıştı. İlk hikâyeleri stajyer olarak çalıştığı Tarik gazetesinde yayımlandı (1919). Kısa süre Payitaht gazetesinde muhabirlik ve muharrirlik yaptı. Dergi kapatılınca bir süre de Türkçe öğretmenliği yaptı. Asıl ününü gerek idareciliğiyle gerek yazılarıyla katkı sağladığı Tevhid-i Efkâr ile yaptı. Tevhid-i Efkâr ve Tercüman-ı Hakikat'te Millî Mücadele'yi destekleyen yazılar kaleme aldı, halkın beğenisini kazandı. 1925'e kadar sürdürdüğü Tevhid-i Efkâr'ın yazı işleri müdürlüğünden sonra, derginin kapatılması üzerine sırasıyla Vatan ve Son Saat'in yazı işleri müdürlüğüne getirildi.

Son Saat, Akşam ve Milliyet gazetelerinde baş muharrirlik ve idarecilik yaptı. Zaman, Son Telgraf (1936), Açık Söz (1936-1937) ve Gece Postası gazetelerini yayımladı. Son Telgraf'ın başmuharriri iken daha çok dar gelirlilere hitap eden Gece Postası'nda genç gazetecilerin yetişmesine vesile oldu (Bayraktar 2003: 37). 1926-1937 yılları arasında Matbuat Cemiyeti'nin genel sekreterliğini yürüttü. Cemiyet, Atatürk'ün talebiyle İstanbul Basın Birliği adını aldı ve daha sonra Türk Basın Birliği'ne katıldı. Ethem İzzet, 1935-1945 yılları arasında Türkiye Basın Birliği İstanbul Şubesi'nin ikinci başkanlığını yaptı. 1945'te Türk Basın Birliği kapatıldı ve İstanbul Basın Kurumu, İstanbul Gazeteciler Cemiyeti adlı derneği kurdu. Bu dernek 1948'de Türk Basın Birliği adını aldı. Benice, 1966 yılında Türk Basın Birliği'nin başkanlığına getirildi. Aynı yıl Birinci, İkinci, Üçüncü Kuruluş Devirleri (1966) adlı Türk Basın Birliği tarihçesini yayımladı ve gazeteciliğe son verdi.

Kurtuluş Savaşı döneminde mitinglere katılan Benice, konuşmalar yaptı ve beyannameler dağıttı. Kalemini, çocuk ve gençlerin Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda yetişmesi için kullandı. Gazete yazılarında Kemalizm'in ve Anadolu hareketinin propagandasını yaptı. İdeolojik romanlar yazdı. Gazetecilik ve siyasetçiliği birlikte yürüten Ethem İzzet, siyasi çalışmalarını CHP bünyesinde sürdürdü. 1931-1934 yılları arasında İstanbul Belediye Meclisi üyeliği, Kasımpaşa Yeldeğirmeni Ocağı reisliği ve kaza idare heyeti murahhas üyeliği yaptı. 1934'te Balkan Savaşı esnasında Üsküp'ten İstanbul'a göç eden bir ailenin kızı olan Seniha Atatüre ile evlendi. Bu evliliğinden tek çocuğu Elçin (d. 1935) doğdu. 1942-1944 yılları arasında 6. dönem Kars milletvekili, 1950-1954 yılları arasında 8. dönem Siirt milletvekili olarak meclise girdi ve yasama çalışmalarına katıldı. 1952'de eşi Seniha Hanım'ın ölümüne İsmet İnönü duyarsız kaldığı için partiden uzaklaştı. CHP'nin o dönemdeki politikalarından hoşlanmadığı için aktif siyaset hayatını bitirdi. Gazetecilik ve edebiyatı hayatının sonuna kadar sürdüren Ethem İzzet Benice, 28 Mart 1967'de Yeniköy'deki evinde hayata veda etti.

Cumhuriyet devri Türk edebiyatının popüler yazarlarından olan Ethem İzzet Benice, 1921-1964 yılları arasında etkin olmuştur. Edebiyatı amatör tarafı olarak gören yazar; aşk, ideoloji, macera ve cinayet konulu toplam on beş roman kaleme almıştır. Bu romanların hemen hepsi, -Adsız Şehit ve On Yılın Romanı hariç- önce gazetelerde tefrika edilmiş ve daha sonra kitaplaştırılmıştır. Hatta kitap hâlinde basıldıktan sonra bile Son Telgraf ve Gece Postası gibi gazetelerde tekrar tefrika edilen romanları da olmuştur. Yazarın aşk konulu romanlarının başında ilk romanı olma özelliğini de taşıyan Çıldıran Kadın (1921) gelmektedir. Çıldıran Kadın (1921), Mütareke Dönemi'nin İstanbul'unda kendi zevklerinin peşinde koşan, ahlak çöküntüsü içerisindeki insanların hayatını gözler önüne sermektedir. Romanın arka planında vagon ve ipek ticareti vardır. Bu arka plan dairesinde; Paşa, Mualla, Necla ve Necdet etrafındaki aşk sarmalı üzerinden ihtişamlı çevrelerdeki ahlaki bozukluk verilmeye çalışılmıştır. Yakılacak Kitap (1927) adlı romanında Benice, birbirinden küçük yaşta ayrılan iki kardeşin yıllar sonra karşılaşarak birbirlerine âşık olmalarını, tam evlilik hazırlıkları içindeyken tesadüfen ele geçen hatıra defterinden bütün gerçekleri öğrenerek intihar etmelerini anlatır. Roman adından da anlaşılacağı gibi olması muhtemel ancak iki insanın başından geçmesi milyonda bir ihtimale dayanır (Yalçın 2012: 239). Döneminde çok ilgi gören romanın çok sayıda basımı yapılmış; eser filme çekilmiş, Almanca, Rusça ve Macarcaya çevrilmiştir. Istırap Çocuğu (1927)'nda gazeteci Refik Necati'nin, Nimet ve Ferhunde eksenindeki aşk üçgeninde salınan entrika dolu hayatı anlatılmaktadır.

Beş Hasta Var (1932) tezli romandır. Reşat Fevzi'ye göre muharrir ileri ve geri ahlakın, bir tek kelime ile ahlaksızlık olduğunu söyler ve yepyeni ahlaki telakkiler manzumesinin teessüs ve istikrarını ister. Selim İleri, 2002'de yeni baskısını hazırladığı bu roman için "Etem İzzet Benice, bu eserinde hayatın gerçekliğini romana yansıtmak ister. Bir 'yazar' vardır ve bu yazar doğrudan doğruya Etem İzzet Bey'in kendisidir. Yazar romanına bir ön söz bir de son söz koymayı gereksinmiştir. Çocukluğunun hayal meyal anıları arasında Belkıys ve Cahit belirirler; bir abla bir abi. Boğaziçi'nin pitoreski ortasında duyarlı bir gençlik aşkı..." değerlendirmesini yapmıştır. Romanda zorla sevdiğinden ayrılarak zengin bir paşa ile evlendirilen Belkıys'in erkeklerden intikam alışı konu edinilmiş ve yazar ahlak dersi vermeyi amaçlamıştır. Gözyaşları (1932)'nda Ruhi'nin aşkı uğruna hayattaki her şeyini kaybedişi anlatılmaktadır. Benice, Yosma (1935) romanında zorla fahişeliğe sürüklenen kimsesiz Emine'nin kötü yola düşüşünü ve savruluşunu gözler önüne sermektedir. Benice'nin, roman tekniği itibariyle Türk romanının başarılı örneği olarak gösterilen ve liselerde edebiyat öğretmenleri tarafından teknik ve sanat örneği olarak okutulan romanı Yosma ilk olarak 1934-1935 yılları arasında Tan gazetesinde "Öz Türkçe ile yazılmış ilk edebî" eser olarak neşredilmiştir. Roman 1935 yılında İkbâl Kitabevi tarafından kitap hâlinde yayımlanmıştır. Yayımlandığında büyük rağbet görerek çok kısa sürede satılan roman, yayımlanmasından iki yıl sonra "müstehcen neşriyat ve polise hakaret" suçlarından mahkemeye verilerek toplattırılmıştır (Bayraktar 2003: 186). Foya (1936), Sen de Seveceksin (1937), Ben Hiç Sevmedim (1944), Pota (1956) ve Adsız Şehit (1964) Benice'nin aşk teması ekseninde toplumun aksayan ve bozuk yönlerini ele aldığı diğer romanlarıdır. Sen de Seveceksin (1937)'den sonraki romanlarda toplum karşısında bireyin savunmasını yapmıştır. Yazar en çok, merkezine kadın karakterleri yerleştirdiği aşk romanı türünde eserler vermiştir.

Aşk Güneşi (1930) ve On Yılın Romanı (1933) Benice'nin ideoloji konulu romanlarıdır. Bunların dışında Bir Cinayet Davası (1936) adında bir cinayet romanı ve Afrika Vahşileri Arasında (1934) adında bir macera romanı yayımlamıştır. Roman tekniği bakımından çok zayıf olan ve romanla tarih kitabı arasında salınan On Yılın Romanı (1933)'nda yazar, Kemalist ideolojiyi kurgu içinde verme amacı gütmektedir. Romanda Cumhuriyet ideolojisinin devrin edebiyatına etkisi gözlemlenebilmektedir. Aşk Güneşi (1930) ise Cumhuriyet devrimlerinin genç nesle aktarılması için kaleme alınmıştır. Yazar bu romanda Kurtuluş Savaşı'nın felsefesini, milletçe dava karşısında belirtilen ruh, inanç ve dinamizmi, Atatürk'ün varlığında ve şahsında şahlanan Türk iradesini ve millî savaş gücünü en canlı sahnelerle dile getirmiştir. Afrika Vahşileri Arasında (1934)'da Nurullah adlı bir Türk subayının Afrika vahşileri arasındaki maceraları anlatılmaktadır.

Eserlerinde toplumsal fayda amacı güden yazar, romanı özellikle de popüler anlatım tekniklerini bir araç olarak kullanmıştır. Bayraktar Benice'nin romanlarını genel olarak şu cümlelerle değerlendirmiştir: "Halk psikolojisini bilen ve isteklerini göz önünde bulunduran Benice, eserlerinde değişmekte olan kadın-erkek ilişkileri ile git gide bozulmakta olan toplum yapısını konu edinir. Cumhuriyet ideolojisinin benimsetilip yaygınlaştırılması ile toplumsal ve ahlaki bozuklukların giderilmesini amaçlayan Benice, zaman zaman cesur eleştiriler içeren romanlarıyla toplum yapımızın değişmeyen unsurlarını sergiler." (Bayraktar 2003: 38) Romanlarında zaman ve coğrafya sınırlaması yoktur. İstanbul başta olmak üzere mekân Anadolu'dan Afrika'ya kadar uzanır. Sade ve akıcı bir üslup benimsemiş, psikolojik tahliller ve geniş karakter tasvirleri yapmamıştır. Hatıra defteri vasıtasıyla geri dönüşlere ve tesadüflere -dönemin diğer popüler romanlarında olduğu gibi- Benice'nin romanlarında da rastlanılmaktadır. Türkçeye hâkim olan ve Fransızca da bilen Benice, Fransızca kelimelere ve halk söyleyişlerine yer vermiştir.

Kaynakça

Bayraktar, Semra (2003). Ethem İzzet Benice Hayatı ve Eserleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Benice, Ethem İzzet (2002). Beş Hasta Var. İstanbul: Doğan Kitap.

Kurdakul, Şükran (1999). "Benice, Ethem İzzet". Şairler ve Yazarlar Sözlüğü. İstanbul: İnkılap Yayınları.

Yalçın, Alemdar (2012). Siyasal ve Sosyal Değişmeler Açısından Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı 1920-1946. Ankara: Akçağ Yayınları.

Yalçın, Sıdıka Dilek (1998). XIX. Türk Edebiyatında Popüler Roman. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.

Yalçın, Murat (Ed.) (2010). "Benice, Ethem İzzet". Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 211.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: İSA KOYUNCU
Yayın Tarihi: 15.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Çıldıran KadınCemiyet Kütüphanesi / İstanbul1924Roman
Istırap ÇocuğuSuhulet Kitabhanesi / İstanbul1927Roman
Yakılacak KitapSuhulet Kütübhanesi / İstanbul1927Roman
Çöl Yıldızı: Afrika Vahşileri Arasında Bir Türk'ün Hatıratıİlhamî Fevzi Matbaası / İstanbul1928Roman
Aşk GüneşiMilliyet Matbaası / İstanbul1930Roman
Gözyaşlarıİkbâl Kütüphanesi / İstanbul1932Roman
Beş Hasta VarSuhulet Kütübhanesi / İstanbul1932Roman
On Yılın RomanıDevlet Matbaası / İstanbul1933Roman
Yosmaİkbâl Basımevi / İstanbul1935Roman
Sen de Seveceksinİnkılâp Kitabevi / İstanbul1942Roman
Bir Cinayet Davasıİnkılâp Kitabevi / İstanbul1943Roman
Foyaİnkılâp Kitabevi / İstanbul1944Roman
Ben Hiç Sevmedimİnkılâp Kitabevi / İstanbul1947Roman
Potaİnkılâp Kitabevi / İstanbul1956Roman
Adsız Şehitİnkılâp Kitabevi / İstanbul1964Roman
Birinci, İkinci, Üçüncü Kuruluş DevirleriTürk Basım Birliği / İstanbul1966Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1AĞABEYd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2SEYYİD, Seyyid Mesud Efendid. ? - ö. Kasım-Aralık 1672Doğum YeriGörüntüle
3ZÜHDÎ, Fetvâ Emîni-zâde Mahmûd/ Mehmedd. ? - ö. 1875?Doğum YeriGörüntüle
4İSMAİL COŞARd. 1903 - ö. 1965Doğum YılıGörüntüle
5MUĞUM MEMMEDOVd. 1903 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6NÖVRES İMAN, Növres İman Meşedi Salahoğlud. 1903 - ö. 1932?Doğum YılıGörüntüle
7ORHAN BABAOLUd. 1910 - ö. 1967Ölüm YılıGörüntüle
8Ortaç, Yusuf Ziyad. 23 Ocak 1895 - ö. 11 Mart 1967Ölüm YılıGörüntüle
9Ertaylan, İsmail Hikmetd. 1889 - ö. 18 Aralık 1967Ölüm YılıGörüntüle
10Mehmet Başarand. 25 Nisan 1926 - ö. 27 Haziran 2015MeslekGörüntüle
11Tek, Müfide Feritd. 29 Nisan 1892 - ö. 24 Mart 1971MeslekGörüntüle
12Özden, Dursund. 1950 - ö. ?MeslekGörüntüle
13M. Mahzun Doğand. 20 Kasım 1964 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hüseyin Batuhand. 1921 - ö. 9 Aralık 2003Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mine Ölced. 1971 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Cevdet Karald. 18 Aralık 1967 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Sedes, Selami İzzetd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964Madde AdıGörüntüle
18İZZET VURALd. 1940 - ö. ?Madde AdıGörüntüle