HÜSNÎ, Çizmeci-zâde Hoca Hüseyin Hüsnî Efendi

(d. 1840/1256 - ö. 1909/1327)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

20 Ramazan 1256/15 Kasım 1840’ta Trabzon’un Debbâğhâne Mahallesi’nde doğdu. Asıl adı Hüseyin Hüsnî’dir. Babası Trabzon tüccarından Çizmeci-zâde İsmâil Efendi’dir. Bu yüzden Çizmeci-zâde Hoca Hüseyin Hüsnî Efendi olarak tanındı. Annesinin vefatı üzerine babasıyla birlikte İstanbul’a gitti. Önce sıbyan mektebinde okudu. Daha sonra Dârü’l-Maârif’e devam etti ve öğrenimini birincilikle tamamladı. Muharrem 1276/Temmuz-Ağustos 1859’da Şehzade Cami'inde Hoca Ahmed Efendi ve daha sonra da Rizeli Sinân-zâde Seyyid Osman Efendi’nin derslerine devam etti. Bu hocaların vefat etmesiyle daha sonra şeyhülislam olan Bodrumî Ömer Lütfî Efendi’nin derslerine devam ederek Cemaziyelâhır 1295/Haziran 1878’de icazetname aldı. Rüûs imtihanını birincilikle kazandı ve mezun oldu. 14 Şevval 1296/1 Ekim 1879’da Süleymaniye Cami'inde Emsile’den ders vermeye başladı. 1304/1886’da Şeyh Mahmud eş-Şınkıtî’den Arap dili ve edebiyatı ile ilgili ilimleri öğrendi. Recep 1312/Aralık 1894’te Süleymaniye Cami'inde öğrencilerine icazet verdi. Birkaç yıl Fetvahane’ye, daha sonra Meşihat Mektubî Kalemi’ne devam etti. Galatasaray Sultanî Mektebi, Dârü’l-Muallimîn, Mülkiye Mektebi ve Mercan İdadisi’nde Farsça dersleri verdi. Ayrıca çoğu kez kendi arzusuyla Bayezid, Şehzade ve Fatih camilerinde dersler verdi. 1322/1904’te hacca gitti. Medine’ye oradan Mekke’ye geçti. Kudüs ile Şam’daki kutsal yerleri de ziyaret etti. Şeyh Şetvan Efendi’den hadis-i şerif okuyarak icazetname aldı. Yine Medine’de bulunduğu sırada ünlü hadis âlimlerinden Şeyh Zâhir Efendi’den hadis-i şerif okutmak için icazetname aldı. İranlı edebiyatçılarla görüşerek Fars edebiyatının inceliklerine vakıf oldu. 23 Cemâziyelâhır 1327/12 Temmuz 1909’da vefat etti. Eyüp’te vasiyeti üzerine Hatuniye Dergâhı haziresinde Mesnevihan Hoca Hüsameddîn Efendi’nin türbesinin yanına defnedildi. Halîl Edîb vefatına tarih kıt'ası düşürdü. Tarih mısrası şöyledir: "Gitdi yâ Hû Hak deyüp Hüsnî Efendi cennete" kıt‘ası ile tarih düşürdü (Yüksel 2004: 100). Hayati, Necati ve Sebati adlı üç oğlu oldu. Sebati genç iken vefat etti. Necati ise Almanya’da bir üniversitede profesör oldu.

Mahmud Kemal İnal (Özgül 2000: 994)’ın ifadesiyle düşüncelerinde ve sözlerinde bazı gariplikler olsa da kendini okumaya ve okutmaya vakfetmiş, hayır ve ilim sahibi, mert bir kimseydi.

Eserleri şunlardır:

1. Hüsn-i Eser: Güzel ahlak ve günahlardan bahseden 205 beyitlik bir mesnevîdir (Yüksel 2004: 100; TDEA 1981: 306).

2. Kasîde-i Tevhîd Şerhi: Feyzî-i Hindî’nin mülemma kasidesinin Türkçe şerhidir. Yazma nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir (Özgül 2000: 988; Yüksel 2004: 100).

3. Bâğbân: Şeyh Sa'dî’nin Gülistân’ına yazılan Türkçe şerhin mukaddimesidir (Özgül 2000: 988; Yüksel 2004: 100).

4. Galatât: Türkçede kullanılan yanlış kelimelere dair alfabetik bir eserdir (Özgül 2000: 988; Yüksel 2004: 100).

5. Dîvânçe: Basılmamıştır (Yüksel 2004: 101).

6. Kur’ân-ı Kerîm’in Faziletleri Hakkında Manzume: Basılmamıştır (Yüksel 2004: 101).

Bu eserleri dışında Trabzon’daki tarihî mezarlıklarda bazı mezar kitabelerinde tarih manzumeleri de bulunmaktadır (Yüksel 1993: 270-272; 2004: 100).

Kaynakça

Kurnaz, Cemâl, M. Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nailî Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özgül, Kayahan (hzl.). (2000). İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. 2. Ankara: AKM Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981).“Hüsnü Hüseyin Efendi (Çizmecizâde)”. C. 4. İstanbul: Dergâh Yay. 305-306.

Yüksel, Murat (1993). Geçmişten Günümüze Trabzon Şairleri (Osmanlı Dönemi). C. 1. Trabzon: Yunus Dergisi Yay. 263-272.

Yüksel, Murat (2004). “Hüsnî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 5. Ankara: AKM Yay. 100-101.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 25.05.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Rinde zîbende kabâ olsa da hoş olmasa da

Tîg-ı bürrâna cilâ olsa da hoş olmasa da

Muntazır dil nazar-ı pâk-i ‘azîzâna hemân

İltifât-ı cühelâ olsa da hoş olmasa da

Fazlı sermâye-i ‘izzet bilen ehl-i hünere

Zer ü sîm ile gınâ olsa da hoş olmasa da

Çeşm-i mestâne-i cânân ile ser-hoş olana

Câm-ı endûh revâ olsa da hoş olmasa da

Hüsnî yoksullara ihsân olur ahsen yohsa

Mâlik-i mâle ‘atâ olsa da hoş olmasa da

Özgül, Kayahan (hzl.) (2000). İbnü'l-Emin Mahmed Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. C. 2. Ankara: AKM Yay. 995.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KAYA/MANİOĞLU, Hasan Kaya Manioğlud. 1920 - ö. 1982Doğum YeriGörüntüle
2Hüseyin Haydard. 10 Ocak 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3REMZİ/ŞİNEKLİ, Hüseyin Remzi Abbasoğlud. 1911 - ö. 07.05.1979Doğum YeriGörüntüle
4RÛHÎ, Abdülkerim Ruhi Efendid. 1840 - ö. 1905?Doğum YılıGörüntüle
5ÖMERd. H.1255/M.1840 - ö. H.1325/M.1910Doğum YılıGörüntüle
6Namık Kemald. 21 Aralık 1840 - ö. 2 Aralık 1888Doğum YılıGörüntüle
7KOCA AHMEDd. ? - ö. 1909?Ölüm YılıGörüntüle
8SÜREYYÂ BEY, Mehmed Süreyyâd. 1845 - ö. 1909Ölüm YılıGörüntüle
9FÂNÎ EFENDİ, Ebûbekir-zâde Mehmed Abdülbâkî Fânî Efendid. 1850 - ö. 1909 ds.Ölüm YılıGörüntüle
10PENÂH, Moravî Süleyman Penâh Efendid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11ZİHNÎ, Sâlih Zihni Efendid. ? - ö. 30 Temmuz 1681MeslekGörüntüle
12VİSÂLÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13RIFKÎd. ? - ö. 1854-55Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14NÛRÎ, Osman Nûrî Efendi, Selaniklid. 1842 - ö. 1903Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KARA BOSTÂN, BOSTÂN-I SÂNÎd. 1647-48 - ö. 1705-06Madde AdıGörüntüle
17VAK’Î, Okçuzâde Ahmed Vak’î Efendid. ? - ö. 1650Madde AdıGörüntüle
18Hüseyin, Kazım Kadrid. 1870 - ö. 17 Ocak 1934Madde AdıGörüntüle