İZZET, Mütercim İzzet Paşa

(d. 1843/1258 - ö. 1914/R.1332)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1 Zilhicce 1258/3 Ocak 1843 tarihinde Kayseri’nin Tavlusun Köyü'nde doğdu. Ateş-zâde İsmail Efendi’nin oğludur. Büyük babası Hâfız Mehmed Efendi’den Kur’an-ı Kerim öğrenerek hafız oldu. Babasıyla İstanbul’a gelerek Bayezıd Rüşdî ve Askerî İdâdî mekteplerinde okuduktan sonra Harbiye Mektebi’ne girdi ve 1 Şabân 1284/28 Kasım 1867'de erkân-ı harbiye yüzbaşısı oldu. Erzurum İstihkâmât-ı İnşaat Komisyonuna atandı. Bu görevi sırasında çeşitli binaların yapım ve tamiri çalışmalarının yanı sıra Zamantı Suyu’nun Kayseri ovasına akıtılması için çalışmalarda bulundu, daha sonra Harbiye Nezareti İnşaat Dairesinde çalışmaya başladı. 1893’te terfi ettiği mirlivalıktan 1909’da emekli oldu. 4 Şabân 1332/28 Haziran 1914’te Erenköy’deki köşkünde vefat etti. Kabri Karacaahmet Mezarlığı’ndadır.

Şairin hiçbiri yayımlanmayan 10 kadar eseri vardır. İbnü'l-Emin Mahmud Kemal, şairin ayrıca Rus-Japon savaşına dair felsefi ve hikemi görüşleri ihtiva eden bir manzumesi ve daha başka manzume ve risaleleri de bulunduğunu ifade etmektedir.

1. Kâmûs-ı Fârisî: 2 Cilt. Millet Kütüphanesi Ali Emîrî (Lugat). Nu.: 135, 136.

2. Yûsuf u Zelîhâ: Mollâ Câmî’nin eserinin nazmen tercümesidir.

3. Gonca-i Bostan: Şeyh Sâdî’nin Bostan’ının nazmen tercümesidir.

4. Nân u Helva: Bahâüddin-i Âmilî’nin eserinin tercümesidir.

5. Hikâyât-ı Hoca Nasrüddin: 1278’de Mısır’da basılan Nasreddin Hoca fıkralarının tercümesidir.

6. Nân u Penîr: Bu da Bahâeddin-i Âmilî’nin Arapça eserinin çevirisi olan bir manzumedir.

7. Zübdetü’l-Beyân: Şairin tasavvufla ilgili bu eserinden sadece Kayseri Ulemâsı’nda bahsedilmektedir.

8. Enîsü’l-Cenân: 4 ciltlik bu eser tefsirle ilgilidir.

9. Müşevvıkü’l-Uşşâk: Bu eser de mev’izeden bahsetmektedir.

İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal’in ifadesine göre iffetli, güçlü, hoşsohbet ve faziletli biriydi. Yine İbnü'l-Emin’e göre şiirleri kendine mahsus bir edâ-yı Türkî ile yazılmıştır. Dostları arasında Mütercim İzzet Paşa adıyla anılırdı.

Kaynakça

Bursalı Mehmed Tâhir (1333). Osmanlı Müellifleri. C.2. İstanbul. 342-343.

Develioğlu, Abdullah (1973). Büyük İnsanlar (3000 Türk İslâm Müellifi). İstanbul. 299.

İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C.2. İstanbul. 764-766.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1982). “İzzet”. C.5. İstanbul: Dergâh Yay. 47.

Köksal, M. Fatih (1998). Kayserili Divan Şairleri. Kayseri: Geçit Yay. 180-182.

Köksal, M. Fatih (2004). “İzzet Paşa”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 5. Ankara: AKM Yay. 262-263.

Subaşı, Muhsin İlyas (1998). Kayseri’nin Manevî Mimarları. Ankara. 284-285.

Tuman, Mehmed Nâil (2001). Tuhfe-i Nâilî - Dîvân Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 662.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 11.09.2013

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Gör çeşm-i ibretle a gâfil akar suyu

Ömrün de işte böyle geçer sanki kar suyu

Allah yolunda sarf idegör âb-ı rûyunu

Her hâksâre sarf edilmez vakâr suyu

Havf-i Hudâ’da gözden akan iki katre su

Makbûldür sen aynına alma kokar suyu

Âlim yanında bahse girişme sükût et

Sâhilde eşme kuyu ki acı çıkar suyu

Bir cism kim gazab küpüdür herc ü merc olur

Nâr-ı gazab alevlene İzzet yakar suyu

Köksal, M. Fatih (1998). Kayserili Divan Şairleri. Kayseri: Geçit Yay. 182.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ZİHNÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2TEMENNÂYÎd. ? - ö. 1511 ?Doğum YeriGörüntüle
3HÂŞİM VELİd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4BEZLÎ, Çankırılıd. 1843 - ö. 1902Doğum YılıGörüntüle
5MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
6KEŞFȊ, Mustafad. 1843 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
7EMRAH, Ardanuçlu Emrullahd. ? - ö. 1914?Ölüm YılıGörüntüle
8BAĞBAN MEHEMMEDd. 1835 - ö. 1914Ölüm YılıGörüntüle
9REMZÎ, Ahmetd. H.1275/M.1859 - ö. H.1330/M.1914Ölüm YılıGörüntüle
10Göztepe, Tarık Mümtazd. 1893 - ö. 24 Ocak 1977MeslekGörüntüle
11Baha Vefa Karatayd. 2 Ekim 1916 - ö. 6 Ocak 1998MeslekGörüntüle
12Kemal Demireld. 1920 - ö. ?MeslekGörüntüle
13BEHCET, Ali Nâmık Paşa-zâde Mehmed Behcet Beyd. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MUHTÂR, Hasırcı-zâde Sülün Efendi-zâde Ahmed Muhtâr Efendid. 1820 - ö. 1901Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15NAZÎF, Mehmed Nazîf Efendi, Karamanlıd. ? - ö. 1861Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KÂMİL, Harezmîd. 1825 - ö. 1899Madde AdıGörüntüle
17VÂ’İZ, Muhammed/Mehmed bin Hamza el-Arabî, Monlâ Arab Vâ’iz, Vâ’iz Arab, Kara Vâ’izd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18HARÎMÎ, İbrâhîm Harîmî Beyd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle