İZZET, Mütercim İzzet Paşa

(d. 1843/1258 - ö. 1914/R.1332)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1 Zilhicce 1258/3 Ocak 1843 tarihinde Kayseri’nin Tavlusun Köyü'nde doğdu. Ateş-zâde İsmail Efendi’nin oğludur. Büyük babası Hâfız Mehmed Efendi’den Kur’an-ı Kerim öğrenerek hafız oldu. Babasıyla İstanbul’a gelerek Bayezıd Rüşdî ve Askerî İdâdî mekteplerinde okuduktan sonra Harbiye Mektebi’ne girdi ve 1 Şabân 1284/28 Kasım 1867'de erkân-ı harbiye yüzbaşısı oldu. Erzurum İstihkâmât-ı İnşaat Komisyonuna atandı. Bu görevi sırasında çeşitli binaların yapım ve tamiri çalışmalarının yanı sıra Zamantı Suyu’nun Kayseri ovasına akıtılması için çalışmalarda bulundu, daha sonra Harbiye Nezareti İnşaat Dairesinde çalışmaya başladı. 1893’te terfi ettiği mirlivalıktan 1909’da emekli oldu. 4 Şabân 1332/28 Haziran 1914’te Erenköy’deki köşkünde vefat etti. Kabri Karacaahmet Mezarlığı’ndadır.

Şairin hiçbiri yayımlanmayan 10 kadar eseri vardır. İbnü'l-Emin Mahmud Kemal, şairin ayrıca Rus-Japon savaşına dair felsefi ve hikemi görüşleri ihtiva eden bir manzumesi ve daha başka manzume ve risaleleri de bulunduğunu ifade etmektedir.

1. Kâmûs-ı Fârisî: 2 Cilt. Millet Kütüphanesi Ali Emîrî (Lugat). Nu.: 135, 136.

2. Yûsuf u Zelîhâ: Mollâ Câmî’nin eserinin nazmen tercümesidir.

3. Gonca-i Bostan: Şeyh Sâdî’nin Bostan’ının nazmen tercümesidir.

4. Nân u Helva: Bahâüddin-i Âmilî’nin eserinin tercümesidir.

5. Hikâyât-ı Hoca Nasrüddin: 1278’de Mısır’da basılan Nasreddin Hoca fıkralarının tercümesidir.

6. Nân u Penîr: Bu da Bahâeddin-i Âmilî’nin Arapça eserinin çevirisi olan bir manzumedir.

7. Zübdetü’l-Beyân: Şairin tasavvufla ilgili bu eserinden sadece Kayseri Ulemâsı’nda bahsedilmektedir.

8. Enîsü’l-Cenân: 4 ciltlik bu eser tefsirle ilgilidir.

9. Müşevvıkü’l-Uşşâk: Bu eser de mev’izeden bahsetmektedir.

İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal’in ifadesine göre iffetli, güçlü, hoşsohbet ve faziletli biriydi. Yine İbnü'l-Emin’e göre şiirleri kendine mahsus bir edâ-yı Türkî ile yazılmıştır. Dostları arasında Mütercim İzzet Paşa adıyla anılırdı.

Kaynakça

Bursalı Mehmed Tâhir (1333). Osmanlı Müellifleri. C.2. İstanbul. 342-343.

Develioğlu, Abdullah (1973). Büyük İnsanlar (3000 Türk İslâm Müellifi). İstanbul. 299.

İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C.2. İstanbul. 764-766.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1982). “İzzet”. C.5. İstanbul: Dergâh Yay. 47.

Köksal, M. Fatih (1998). Kayserili Divan Şairleri. Kayseri: Geçit Yay. 180-182.

Köksal, M. Fatih (2004). “İzzet Paşa”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 5. Ankara: AKM Yay. 262-263.

Subaşı, Muhsin İlyas (1998). Kayseri’nin Manevî Mimarları. Ankara. 284-285.

Tuman, Mehmed Nâil (2001). Tuhfe-i Nâilî - Dîvân Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 662.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 11.09.2013

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Gör çeşm-i ibretle a gâfil akar suyu

Ömrün de işte böyle geçer sanki kar suyu

Allah yolunda sarf idegör âb-ı rûyunu

Her hâksâre sarf edilmez vakâr suyu

Havf-i Hudâ’da gözden akan iki katre su

Makbûldür sen aynına alma kokar suyu

Âlim yanında bahse girişme sükût et

Sâhilde eşme kuyu ki acı çıkar suyu

Bir cism kim gazab küpüdür herc ü merc olur

Nâr-ı gazab alevlene İzzet yakar suyu

Köksal, M. Fatih (1998). Kayserili Divan Şairleri. Kayseri: Geçit Yay. 182.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1İBRÂHÎM, İbrâhîm Beyd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Adnan Büyükbaşd. 24 Haziran 1963 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3RÜŞDÎ, Kayserilid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4TEVFÎK, Mehmed Tevfîk, Çaylak Tevfîk, Çopur Tevfîk, Mehmed Tevfîk-i Dehlevîd. 1843 - ö. 1892-93Doğum YılıGörüntüle
5REFÎK, Mustafa Refîk, İstanbullud. 1843 - ö. 1865Doğum YılıGörüntüle
6SABRÎ, Eyüb Sabrî, Merzifonlud. 1843 - ö. 1866Doğum YılıGörüntüle
7NAKDÎ, Hacı Ömerd. ? - ö. 1909-1914?Ölüm YılıGörüntüle
8ŞEHVÂRÎ, Ahmed Şükrüd. 1862/1863 - ö. 1914-1915Ölüm YılıGörüntüle
9CEMÂLÎ, Ahmedd. 1858? - ö. 1913-1914?Ölüm YılıGörüntüle
10RİF'AT, Manastırlı Mehmedd. 1851 - ö. 1907MeslekGörüntüle
11Erdoğan, Bekir Sıtkıd. 8 Aralık 1926 - ö. 24 Ağustos 2014MeslekGörüntüle
12Kuşçuoğlu, Mustafad. 01 Ocak 1933 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ÂSAF, Mahmûd Celâleddîn Paşad. 1853 - ö. 1903Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14CEMÎLE HANIM, İstanbullud. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15LÜZÛMÎ, Ahmed Efendid. ? - ö. 1878 ds.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HAYRET, Bahâeddîn Hayret Efendid. ? - ö. 1886Madde AdıGörüntüle
17SAFÎ AHMED DEDEd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ÂGÂHÎ, Yaşard. ? - ö. 1869?Madde AdıGörüntüle