MUÎDÎ

(d. ?/? - ö. 1585/86/994)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Üsküp yakınlarındaki Kalkandelen kasabasındandır. Asıl adı bilinmeyen şairin Muîdî mahlasını seçmesi hususunda kaynaklarda farklı bilgiler mevcuttur. Kimi kaynaklarda Muîd-zâde diye bilinen birinin oğlu olduğu için, kimilerinde Zenbilli Ali Çelebi’ye muid olduğu için, kimilerinde de babası muid olduğu için bu mahlası aldığı iddia edilmektedir. Medrese eğitimini tamamladıktan sonra kazasker Mîrîm Çelebi’den mülazım oldu. II. Bayezıd devrinde müderrislik yaptı. Kanunî devrinde hacca gittikten sonra Mısır’da ikamet etmeye başladı ve orada beytülmâl kâtibi olarak görev yaptı. Mehmed Süreyya’ya göre Kanunî devrinde, Nail Tuman’a göre 994/1585/86 tarihinde Mısır’da öldü. Aynı yerde medfundur. Eserleri: 1. Dîvân. Bilinen tek nüshası Fransa Milli Kutuphane Türkçe Yazmalar Gaulmin/Regius 13174’te kayıtlı olup 120 varaktan oluşmaktadır. Eser, doktora tezi olarak (Tanrıbuyurdu 2012) hazırlanmıştır. 2. Hamse. Kaynaklara göre Muîdî “Hamse” sahibi bir şairdir. Latîfî “Cevâb-ı Penç Genc’i ve kütüb-i seb’ası” olduğundan söz etmektedir. Bu ifadeden yedi eseri olduğunu, bunların beşinin Nizâmî’nin Penç Genc’ine nazire olarak yazıldığı anlaşılmaktadır. Husrev ü Şîrîn, Vâmık u Azrâ, Şem’ ü Pervâne ve Gül ü Nevrûz mesnevileri kaynaklarda ismi geçen eserleridir. Latîfî’nin sözünü ettiği “Kütüb-i Seb’a”sının geri kalanlarının adları bilinmemektedir. Bu mesnevilerden elimizde sadece Şem’ ü Pervâne’nin nüshaları bulunmaktadır (İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi, TY 2255; Millet Kütüphanesi, Ali Emîrî Manzum 1193; İngiltere Milli Kutuphanesi Turkce Yazmaları Or. 19450). Şem’ ü Pervâne üzerine bir yüksek lisans tez çalışması (Kara 2009) yapılmıştır. Âşık Çelebi, Vâmık u Azrâ’nın Mahzenü’l-esrâr bahrinde olduğu belirtmektedir. Latîfî, Şem’ u Pervane’den övgüyle bahseder. Gül ü Nevruz’un ise şairin zamaneden sikâyetine ve hasbihaline dair olduğunu kaydeder. Gelibolulu Âlî, Vamık u Azra’sı ve başka mesnevilerinin bulunduğunu belirtir. 3. Miftâhü’t-teşbîh. Teşbîh sanatı hakkında bilgi veren bir risaledir. Eser muhteva değerinden ziyade bizde belâgata dair yazılan en eski kitaplardan biri olması bakımından önemlidir. İsmail Erünsal, müellifi Muîdî olan bu eserin de Kalkandelenli Muîdî’ye ait olabileceğini belirtmektedir (Erünsal 1988: 219). Muîdî, tezkirelerde çok yazan, sade ve açık dilli, orta derecede bir şair olarak değerlendirilmektedir. Ahdî, şairin özellikle murabba’, muaşşer, tahmis ve tesdis tarzında beğenildiğini söyler. Latîfî ise şiirlerinden takdirle bahsetmez. Nazire mecmualarında çokça şiirinin yer alması Muîdî’nin devrinde gördüğü ilgi ve kabulün de bir işareti sayılır. Şairin Pervâne Bey Mecmuası’nda 59, Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-nezâ’ir’inde ise 61 şiiri bulunmaktadır.

Kaynakça

 

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Aslan, Üzeyir (2009). “Mu'îdî'nin Necâtî'ye nazireleri”. Turkish Studies=Türkoloji Araştırmaları, Prof. Dr. Meserret Diriöz Hatırasına 4/2: 29-78.

Büyük Türk Klâsikleri (1986). C. 4. İstanbul: Ötüken Yay. 46-47.

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzemâ. Ankara: AKM Yay.

Çavuşoğlu, Ali (çev.) (1999). Gibb, E. J. Wilkinson, Osmanlı Şiir Tarihi (A History of Ottoman Poetry). C. 2. Ankara: Akçağ Yay.

Erünsal, İsmail E. (1988). “Mu’idi’nin Miftahu’t-Tesbih’i”. Osmanlı Araşırmaları VII-VIII: 215-272.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994).  Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kaf-zâde Fâizî. Zübdetü’l-Eş’âr. Milli Kütüphane, Yz. A. 679, vr. 101a.

Kara, Nihal (2009). Kalkandelenli Mu'îdî'’nin Şem ü Pervâne Mesnevîsi. Yüksek Lisans Tezi. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi.

 Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ (İnceleme-Metin). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.

Köksal, M. Fatih (2006). “Muîdî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 6. Ankara: AKM Yay. 423.

Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâ’ilî. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1978). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay.

“Muîdî” (1986). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 6. İstanbul: Dergâh Yay. 436.

Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat Nu. 406, vr. 3a, 3b, 4b…

Riyâzî. Riyâzü’ş-Şu’arâ. Süleymaniye Kütüphanesi, Es’ad Ef. Nu. 3871, vr. 99b

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul: Matbaa-i Âmidî.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâsı. Ankara: AKM Yay.

Sungurhan Eyduran, Aysun (hzl.) (2008). Beyânî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: Kültür Bakanlığı e-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83502/beyani----tezkiretus-suara.html [erişim tarihi: 20.03.2013]

Şemseddîn Sâmî (1316). Kâmûsu’l-A’lâm. C. 6. İstanbul: Mihrân Matbaası. 4335.

Tanrıbuyurdu, Gülçin (2012). Muîdî, Dîvân (Metin-Çeviri). Doktora Tezi. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi.

Tatçı, Mustafa (hzl.) (2003). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri I-II-III. Ankara: Bizim Büro Yay.

Yaltkaya, Şerafettin ve Kilisli Rıfat Bilge (hzl.) (1971). Kâtip Çelebi, Keşf-el-Zunûn. İstanbul: MEB Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 13.01.2014

Eserlerinden Örnekler

 GAZEL

 Sînemüñ her cânibi kim pür-cüdâlık dâgıdur

 Lale-i derd ile zeyn olmış mahabbet dagıdur

 Mest ü rüsvây oldugum ayb itme sûfî kim yine

 Tâze gül devrânı zâr u mübtelâlık çagıdur

 Cân halâs itmek olur mı ışk meydânında kim

 Âteş-i âhum yalıñ yarıklu dilsüz yagıdur

 Göz bıñarında akup yaşum dükenmezse n’ola

 Kimse kandan geldügin bilmez belâ ırmagıdur

 Kaddüñ üzre ârızuñ ey hûr-ı gül-ruh fi’l-mesel

 Sidre üstinde açılmış tâze cennet bâgıdur

 Kimse rahm itmez ölürsem ben garîb üftâdeye

 Aglayup yanan hemîn eşkümle bagrum yagıdur

 Dîde mülkinde Mu’îdî kondı sultân-ı hevâ

 Her habâb-ı eşküm anuñ bir kızıl otagıdur (Köksal 2012, s.620)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1FAKÎRÎd. ? - ö. 1526Doğum YeriGörüntüle
2TULÛ'Î, İbrahim Tulûî Efendid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3SÂİDÎ, Mektubîzâde Mehmed Sâidî Çelebid. ? - ö. 1533Doğum YeriGörüntüle
4FAKÎRÎd. ? - ö. 1526Doğum YılıGörüntüle
5TULÛ'Î, İbrahim Tulûî Efendid. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6SÂİDÎ, Mektubîzâde Mehmed Sâidî Çelebid. ? - ö. 1533Doğum YılıGörüntüle
7FAKÎRÎd. ? - ö. 1526Ölüm YılıGörüntüle
8TULÛ'Î, İbrahim Tulûî Efendid. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9SÂİDÎ, Mektubîzâde Mehmed Sâidî Çelebid. ? - ö. 1533Ölüm YılıGörüntüle
10FAKÎRÎd. ? - ö. 1526MeslekGörüntüle
11TULÛ'Î, İbrahim Tulûî Efendid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12SÂİDÎ, Mektubîzâde Mehmed Sâidî Çelebid. ? - ö. 1533MeslekGörüntüle
13FAKÎRÎd. ? - ö. 1526Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14TULÛ'Î, İbrahim Tulûî Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15SÂİDÎ, Mektubîzâde Mehmed Sâidî Çelebid. ? - ö. 1533Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16FAKÎRÎd. ? - ö. 1526Madde AdıGörüntüle
17TULÛ'Î, İbrahim Tulûî Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18SÂİDÎ, Mektubîzâde Mehmed Sâidî Çelebid. ? - ö. 1533Madde AdıGörüntüle