SÜLEYMÂN, Şeyh Süleyman Fâdıl

(d. Mart 1650/Rebiülevvel 1060 - ö. 11 Şubat 1722/24 Rebiülahır 1134)
divan şairi ve yazar
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Adı Süleyman Fâdıl olan Şeyh Süleyman, Rebiülevvel 1060/ Mart 1650’de İstanbul’da Demirkapı mahallesinde doğdu. İlk eğitimini babası Ahmed bin Mehmed Fakih Efendi’den aldı, daha sonra Nişancı Paşa imamı Mehmed Efendi’den ilm-i kıraat öğrendi; Mustafa Efendi, Arabzâde Abdülvehhâb Efendi gibi hocaların derslerini de takip etti. Recep 1080/Kasım-Aralık 1669’da Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın kardeşi Mustafa Bey ve amcazadeleri Hüseyin Çelebi ile civar beldeleri gezmek ve ilim tahsil etmek maksadıyla hac yolculuğuna çıkan Süleyman Efendi, Şam’a gitti, orada Şeyh Muhammed el-Balabanî’den ilm-i hadis ve kütüb-i sitte kıraatıyla meşgul oldu, Kahire ve Kudüs gibi yerlerde de eğitimine farklı âlimlerle devam etti. Akabinde İstanbul’a geri dönen Süleyman Fâdıl, 1085/1674-75 tarihinde IV. Mehmed’in Lehistan seferinde Şeyhülislam Minkarîzâde Yahya Efendi’nin isteğiyle padişahın meclisinde derslerde hazır bulundu. Edirne’ye dönüşünde, Şeyh Mahmud el-Vanî’den de heyet, hendese, hesap ve fenn-i riyâziyât dersleri aldı, yine şeyhülislamın izniyle Safer 1091/Mart 1680’de Canikî Hasan Efendi yerine Sütlüce’de bulunan Mahmud Ağa Medresesi hâriciyle görevlendirildi. Şevval 1092/Ekim-Kasım 1681’de ise bu resmî görevinden feragat ederek Hoca Paşa Camii gibi camilerin vaazlığı, hadis ve tefsir dersleri ile meşgul oldu. 1112/1700-01 tarihinde Amcazâde Hüseyin Paşa, Saraçhane mukabilinde yapılan Dârü’l-hadîs’te Süleyman Efendi’yi müderrislikle görevlendirdi. 1122/1710-11 tarihinde İznik’te bulunan Sultan Orhan Medresesi’nde görev yapan, saray-ı ceditte hocalık vazifesiyle de bulunan Şeyh Süleyman, burada âlimlerle şiddetli ilmî tartışmalara girişti, bu sebeple bir süre uzaklaştırıldı. Ayasofya vaizi ve muallimi iken 24 Rebiülahır 1134/11 Şubat 1722’de çarşamba günü vefat etti. Okmeydanı Atıcılar Tekkesi civarında bulunan mezarlığa defnolunan âlimin ölümü için “Kıdemât-ı üstâdü’l-enâm” ibaresi kayıtlıdır. Süleyman Fâdıl'ın Yahya Sıddık adlı şiirle de meşgul olan bir oğlu vardır.

Şeyh Süleyman Fâdıl, Arapça eserler yazmış olup bunlar genellikle hadis ilmi, şerh, ahlak gibi konulara dairdir. Şairliğinden ziyede bu eserleriyle tanınmıştır. Eserleri şunlardır:

1. Miftâhu’l-Felâh: Bu Arapça eser, İmam Birgivî’nin Tarîkat-ı Muhammediye adlı eserinin özeti olup iyi ahlakı övmektedir.

2. Fevâidü’s-Salavati’ş-Şerîfe : Salavatın faydalarına dair bir eserdir.

3. Risâle fî beyâni Mevâizi’s-salat ale’n-Nebî aleyhisselâm: Hz. Muhammed’e salat getirmenin faydalarından bahseden İbnü’l-Cezerî’nin bir eserinin özeti mahiyetindedir.

4. Şerhu Tehzibi’l-Mantık ve’l-Kelâm: Taftazânî’nin bir eserinin şerhidir.

5. Şerhu Âdâbi’l-‛Adûdiye: Adudüddin el-Îcî’nin bir eserinin şerhidir.

6. Risâle fî Beyâni’l-Hâsıl bi’l-Masdar: Arapçaya dair bir eserdir.

Diğer eserleri ise şunlardır: Risâle fi’t-Takvâ, Risâle fî Mes’eleti’d-Delîl, Şerhu Erba‛ine’n Nebeviyye, Müntehâb min Kitâbi’-z-Zevâcir ‛an İktirâfi’l-Kebâ’irRisâle fî Beyâni Kelimeteyi’ş-Şehâde, El-fevâ’idü’s-Seniyye fî Şerhi’l-Akâ’idi’l-‛Adûdiyye,  Bugyetü’l-Müslim Gunyetü’l-Mugnim fî Zabti’l-Elfâzi’l-Garîbeti’l-Vâride fî Sahîhi Müslim,  Risâle fi’l-Kebâir ve’s-Sagâir.

Kaynaklar Şeyh Süleyman’ın kuvvetli hafızaya sahip, fâzıl ve kâmil, dili iyi kullanan bir zat olduğunu belirtirken özellikle Tefsîr-i Beyzavî ile Buhârî gibi bir çok mühim kitabı defalarca okuduğunu ifade ediyorlar. Belîğ tezkiresinde bulunan bir beytinden şiirle de uğraştığı anlaşılmaktadır (Abdulkadiroğlu 2009: 165).

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (2009). İsmail Beliğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay.165.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. C.5.İstanbul. 1536.

Hatiboğlu, İbrahim (2010). “Süleyman Fâzıl Efendi”. İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 86-7.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2000). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri I-II-III. Ankara. 325.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Fındıklılı İsmet Efendi, Tekmiletü’ş-Şakaik fî Hakk-ı Ehli’l-Hakaik. İstanbul: Çağrı Yay. 260-65.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekayiü’l-Fudalâ II-III. İstanbul: Çağrı Yay. 678-80.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MÜJGÂN ÇAKIR
Yayın Tarihi: 04.04.2014

Eserlerinden Örnekler

mefâ‛îlün mefâ‛îlün mefâ‛îlün mefâ‛îlün

Gelüp şimdi zuhûr itdi hat-ı müşgîn ‘izârından

Bu gülzâra benefşe geç gelür sâ‛ir bahârından

(Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (2009). İsmail Beliğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay. 165.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Bilginer, Tülayd. 07 Ocak 1947 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ŞEVKÎ, Ahmed Şevkî Efendid. 1832 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3EMÎNÎ/SÂÎ, Kağıd Emîni Hızır Çelebi-zâde Mehmed Emînî Efendi.d. ? - ö. 1599Doğum YeriGörüntüle
4ZA’ÎFÎ, Muhammedd. 1650 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5TE’SîR-İ Tebrîzîd. 1650 - ö. 1716-1717Doğum YılıGörüntüle
6NASUHÎ, Mehmed Efendid. 1648-1650? - ö. 1717-1718?Doğum YılıGörüntüle
7MÜNÎRÎ, Hüseyin Münîrî Efendid. ? - ö. 1722-23Ölüm YılıGörüntüle
8EDÎB, Rikabdâr Abdullah Ağazâde Hazîneli Süleyman Edîb Beyd. ? - ö. 1721-1722Ölüm YılıGörüntüle
9ABDULLAH, Abdullah Efendid. 1663-64 - ö. 7 Haziran 1722Ölüm YılıGörüntüle
10RE'FET, Hacı Mehmed Re'fet, Süleymaniyelid. ? - ö. 1872 ds.MeslekGörüntüle
11BEHCET, Mustafa Behcet Efendid. ? - ö. Nisan-Mayıs 1768MeslekGörüntüle
12ŞEYHÎ, Tayyib-zâde Mehmed Efendid. ? - ö. 1591MeslekGörüntüle
13SA\'ÎD, Ahmed Sa\'îd Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14SIDKÎ, Mehmedd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15BÂHİR, Sokulluzâde İbrahim Hanoğlu İsmail Bâhir Beyd. ? - ö. 1750-51Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞÜKRÎ, Ahmed Efendid. ? - ö. 1906-07'den sonraMadde AdıGörüntüle
17GÂLİB, Mehmed Sa'îd Paşad. 1763 - ö. 1829Madde AdıGörüntüle
18ABDÜLKÂDİR KADRİ, İzzet-zâded. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle