Madde Detay

Süleymaniye'de 1266/1850 senesinde doğdu. Asıl adı Mehmed Abdülbâkî Fânî Efendi'dir. Şiirlerinde Fânî mahlasını kullandı. Bilim adamlarından Süleymaniyeli Ebûbekir-zâde Ahmed İnâyet Efendi'nin oğludur. Ebûbekir-zâde sanıyla tanındı. Sıbyan Mektebi'nde okurken Kur'ân-ı Kerîm'i ezberleyerek hâfız oldu. Medrese usulünce tahsil gördü ve ayrıca Bağdat müftüsü meşhur alimlerden Mehmed Fevzî-i Zehâvî'den icazet aldı. 1292/1875 senesinde Kozan sancağı dahilindeki Kadirli Mekteb-i Rüşdîsi'nde öğretmenliğe başladı. Yedi sene sonra istifa etti. Sonra Kozan nüfus memurluğunda ve a'şâr baş kitabetinde; Feke a'şâr memurluğunda, Kozan a'şâr müdürlüğü görevinde bulundu. Bu müdürlüğe tayininden beş ay sonra a'şâr memuriyetleri ortadan kaldırılınca ücretle Kozan sancağı ağnâm müfettişi ve daha sonra Feke mal müdürü, tekrar ağnâm müfettişi oldu. 1303/1885 senesinde İstanbul'a geldi. İmtihan edilerek kendisine intihabname verildi. Cebel-i Bereket, daha sonra Maraş sancakları tahrirat müdürlüğüne tayin edildi. Bu görevi 1309/1891 senesinde Bingâzi'ye tahvil olundu. Sonra tekrar İstanbul'a geldi. 1311/1893 senesinde kendi isteğiyle eski görevi olan Maraş tahrirat müdürlüğüne tayin edildi. Sekiz sene kadar Maraş'ta görev yaptıktan sonra kendi rızasıyla ikinci defa Cebel-i Bereket. daha sonra Mersin tahrirat müdürlüğüne atandı. 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanından bir müddet sonra tazminat alarak görevden çekildi ve İstanbul'a geldi. Sonra eşinin memleketi olan Kadirli'ye yerleşti. Burada vefat ettiği tahmin edilmekle beraber vefat tarihi bilinmemektedir.

Fânî Efendi, İbnü'l-Emin'e göre çok iyi bir şairdir. Bulunduğu her mecliste sohbetleri zevkle dinlenir. Zeki, edepli, nüktedan, iffetli, şiir sanatını iyi bilen, her konuda bilgi sahibi olan münevver bir zattır. Ezberinde Türkçe, Arapça ve Farsça binlerce şiir olmasına rağmen çok sayıda olan kendi şiirlerini toplayıp bastırmamıştır (İnal 1988: 364). Şiirleri divan edebiyatı geleneğine bağlı olan Fânî Efendi'nin şiirlerine örnek Son Asır Türk Şairleri'ndedir.

İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. I. İstanbul: Dergah Yay.

Gazel

Senin âyâ esîr-i dest-i gaddâr olduğun var mı

Tesellî verme cândan böyle bîzâr olduğun var mı

Ser-i mû aşk ile rabt u alâkan yokdur ey zâhid

Senin zülf-i perîşâna giriftâr olduğun var mı

Marîz-i aşka müşkildir şifâ ey İbni Sînâ âh

Nigâh-ı çeşm-i mahmûr ile bîmâr olduğun var mı

Ene'l-Hak na'rasından urma dem ey şeyh-i bî-nusret

Deminden pîr-i Mansûr'un heber-dâr olduğun var mı

Beşer şeklindeki iblîs-i pür-telbîse aldanma

Ma'âzallah zelîl-i kayd-ı mekkâr olduğun var mı

Ne mu'cizdir ne sâhir âdetâ bir şâ'ir-i mâhir

Leb-i Fânî gibi sen de dürer-bâr olduğun var mı

(İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. I. İstanbul: Dergah Yay. 364.)