NÂCİM, Abdurrahman Nâcim Efendi

(d. 1249/1833 - ö. 1312/1895)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Abdurrahmân Nâcim Efendi, Süleymaniye eşrafından Mehmed Bey'in oğludur. 1249/1833'te Süleymaniye'de doğdu. Süleymaniye ve Bağdad medreselerinde eğitim gördü ve icazetname aldı. 1278/1862 'de İstanbul kütüphaneleri müfettişligine tayin olundu. 1281/1863'te memur olarak Tunus'a gönderilen Haydar Efendi'nin maiyyetinde kâtib sıfatıyle Tunus'a gitti. Dönüşünden sonra III. rütbe ile Paris'te Osmanlı Mektebi hocalığına, 1284/1868'de kütüphaneler müfettişliği ile beraber takvimhane düzeltmenliğine, daha sonra Bayezid rüşdi mektebi Farça öğretmenliğine, Vekayii Zabtiye gazetesi müdürlüğüne, İstanbul temyiz meclisi şubesi mümeyyizliğine tayin olundu ve daha sonra azlolundu. Bükaülaziz, Baalbek, Lâzkiye, Hasbiya, Cebele-i Edhemiye kaymakamlığı ve Lüleburgas, Edirne savcı yardımcılıklarında ve Hudavendigâr, Haleb istinaf yargıçlığında, Diyarbakır istinaf ceza dairesi ve daha sonra yine oranın bidayet mahkemesi birinci başkanlığında bulundu. 1306/1889'da azledildi. Beyrut, Adana istinaf savcılıklarına ve 1311/1894'te Elazığ istinaf mahkemesi ceza dairesi reisliğine atandı. Mütemayiz rütbesini, dördüncü rütbe Osmanî nişanını ve iftihar madalyasını elde etti. 1312/1895'te Harput'ta vefat etti.

Türkçe, Arapça ve Farsça konuşup yazabilirdi. Kürtçe konuşabilirdi. Nâcim Efendi'nin basılan ve basılmayan eserleri şunlardır:

1. Hüviyyet-i Sübhanî ve Mahiyyeti İnsanî: "Biz âyîneyiz sûret-i lâhut-nümâyız / Biz mazhar-ı eltâf-ı Hudâ, mest-i gedâyız” matlalı gazelinin şerhidir. Kendi yazısile 1296/1878'de basıldı.

2. El-erbaûn fi'l-erbaîn min-ehadisi seyyidi'l-mürselîn: Nesayiha dair hadisleri içerir.

3. Ahsenü'l-delâle ile'r-risâle.

4. Gülzâr-ı Edeb: Türkçe, Arapça ve Farsça şiirlerden seçmelerdir. 1309/1891'de Beyrut'ta basıldı.

5. Râhnâme-i Diyarıbekir: Farçadır. Manzumdur. 1302/1884'te yazılmıştır. İstanbul'dan Diyarbakır'a kadar menziller va kasabaların mesafesini ve ahvalini anlatır. Gülzâr-ı Edeb'in sonunda bulunmaktadır.

6. Hediyyetü'l-ümem ve hulasatü'l-hikem: Sekiz ciltten oluşur. Politikadan söz eder. Birinci cildini Türkçeye terceme etti.

7. Nime'r-Refik: Edebiyat ile ilgilidir.

8. Safvetü'l-Kelâm: Edebiyat ile ilgilidir. Nüzhet Efendi ile müşterekdir.

9. Teshilü't-Tahsil: Nahve dairdir.

10. Arazi ve Tapu nizamnamelerinin Arapçaya tercemesi (İnal 1988: 1059-1062).

Kaynakça

İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. 3. İstanbul: Dergâh Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2003). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 25.05.2014
Güncelleme Tarihi: 21.08.2021

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Biz âyineyiz sûret-i lâhût nümâyız

Biz mazhar-ı eltâf-ı Hudâ mest-i gedâyız

 

Zâhirde eger katre isek yemm-i kemâliz

Sûretde eger zerre isek şems-i Hudâ'yız

 

Gerçi beşeriz secde kılarlar bize eflâk

Fermân-dih-i iklîm-i fenâ şâhı bekâyız

 

Sen sanma bizi ehl-i zemîn arş-ı muallâ

Mevrûs-ı pederdir bize biz ehli semâyız

 

Hep hoş görürüz kimseye ta'n eylemeyiz biz

Düşnâm değil âdetimiz ehl-i velâyız

 

Sofi değiliz mescid ü meyhâne perestiz

Hayr ü şeri temyîz ederiz biz urefâyız

 

Kâ'im değiliz hesti-i mevhûm ile sâbit

Hâkim değiliz kimseye mahkûm-ı kazâyız

 

Yokdan gelemez bunca sadâ bezm-i cihâne

Var mebdei bul dinle ki hep nagme sadâyız

 

Bakmazsa da ger lutf ile ol şâh-ı hakîkat

Hep şükr ederiz bende-i bî-reyb ü riyâyız

 

Her hâlde şükrân ile sâbit kademiz biz

Kelbiye değil meşrebimiz ehl-i vefâyız

 

Bu bezmde biz kesret ile halvet-nişîniz

Biz vahdetiyiz Nâcimi tevhîd-edâyız

(İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. 3. İstanbul: Dergâh Yay. 1059.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1FÂNÎ EFENDİ, Ebûbekir-zâde Mehmed Abdülbâkî Fânî Efendid. 1850 - ö. 1909 ds.Doğum YeriGörüntüle
2RE'FET, Hacı Mehmed Re'fet, Süleymaniyelid. ? - ö. 1872 ds.Doğum YeriGörüntüle
3KÂTİB, Süleyman Efendid. 1802-03 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MEDİNEd. 1833 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5DÂNİŞ, Hasand. 1833 - ö. 1876Doğum YılıGörüntüle
6NUSRET, Mehmed Nusret Beyd. 1833 - ö. 1854Doğum YılıGörüntüle
7FEHMÎ BABAd. ? - ö. 1895Ölüm YılıGörüntüle
8CEVDET PAŞA, Ahmed Cevdet Paşa, Lofçalıd. 1823 - ö. 1895Ölüm YılıGörüntüle
9PİR MEHDİd. 1820 - ö. 1895Ölüm YılıGörüntüle
10MUHLİS, Ali Muhlis Beyd. 1812 - ö. 1851-52MeslekGörüntüle
11Şinasi Gündoğdud. 1906 - ö. 1933MeslekGörüntüle
12Ziya İlhan Zaimoğlud. 1912 - ö. 25 Ağustos 1965MeslekGörüntüle
13KEMÂL PAŞA, İsmâ'îl Sâdık Kemâld. 1828 - ö. 1892Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HUSREV BEY, Radoviştalıd. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞEFÎK, Recâî-zâde İbrâhîmd. 1808 - ö. 1856Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞUHÛDÎ, Acem-zâde Şuhûdî Çelebid. ? - ö. 1572Madde AdıGörüntüle
17KADRÎ, Zeynî-zâded. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ZİKRÎ, Zikrî Babad. ? - ö. 1782-83Madde AdıGörüntüle