VEFÂÎ(IV.Mehmet)

(d. 1642/1051-1052 - ö. 1693/1104-1105)
Divan Şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1052/1642 yılında İstanbul'da doğdu. Sultan İbrahim'in oğludur. Annesi Rus asıllı Turhan Hatice Sultan'dır. 1058/1648 yılında babası Sultan İbrahim'in öldürülmesi üzerine henüz yedi yaşında iken tahta çıktı. Sultan IV. Mehmet'in çok genç ve tercübesiz olması yüzünden devlet işlerini Saray kadınları ve Saray ağaları yürüttü. Devlet yönetimine tamamen hakim olan annesi Turhan Sultan 1066/1656 yılında Köprülü Mehmet Paşa'yı Sadrazamlık makamına getirdi. Bu dönemde Venedikliler ile savaşlar yapıldı ve Venedik donanması Çanakkale'de mağlup edildi. 1095/1683 yılında Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasında Viyana ikinci kez kuşatıldı ve kuşatmada Osmanlı ordusu bozguna uğradı. Bu olay üzerine Kara Mustafa Paşa idam edildi. Kara Mustafa Paşa'nın idamı ile ordu dağıldı. Bu tarihten sonra Osmanlı, Macaristan ve Mora'yı kaybetti. 1099/1687'de IV. Mehmet tahttan indirildi, 1105/1693 yılında Edirne'de vefat etti. Cenazesi İstanbul'a gönderilerek Yeni Camii'deki türbesine, annesi Turhan Sultan'ın yanına defnedildi.

IV. Mehmet ava çok meraklı idi. Bu yüzden kendisine "Avcı Mehmet" lakabı takıldı. İyi bir eğitim gören Sultan IV. Mehmet, şiir yazmasının yanısıra musikişinastı. Şiirlerini Vefâî mahlası ile yazdı. IV. Mehmet, döneminde şair,bestekar ve sanatçıları destekledi.

Kaynakça

Aksun, Ziya Nur(1994). Osmanlı Tarihi. C.II, İstanbul. Ötüken Yay.,189-252.

İsen, Mustafa, A.F. Bilkan ve T.I.Durmuş(2012). Sultanların Şiirleri Şiirlerin Sultanları. İstanbul: Kapı Yay.172-174. 

Pala, İskender(2010).Şiirin Sultanları. İstanbul: Divan Edebiyatı Vakfı Yay. 103-104.

Şardağ, Rüştü(1982). Şair Sultanlar. İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yay. 224-225.

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2000). Osmanlı Tarihi. C. 3, Ankara, TTK Yay.

http://www.ttk.gov.tr/index.php?Page=Sayfa&No=116 (Erişim Tarihi: 16.11.2014)

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. BİLAL GÜZEL
Yayın Tarihi: 20.11.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

 Bir nazarla akl u sabrım aldı gitdi ol melek

Agla ey dîdem ki çıktı gitdi elden mâ-melek

Zahm-ı âteş-bâr-ı cismin dâg-ı mihnet sanmanız

Pâdişâh-ı aşk giydirirdi bir altunlu benek

Bunca demdir tîrini hûn-ı cigerde besledim

Şimdi kasd-ı cân eder anda kanı nân u nemek

Âhım işitmiş eşiginde gece rahm eylemiş

Hamdü'lillâh kim bugün oldu hevâdârım felek

Kûşe-i gamda Vefâî bendeni tenhâ koma

Yoluna cânım fedâ olsun begim gel gitmek tek

(İsen, Mustafa, A.F. Bilkan ve T.I.Durmuş(2012). Sultanların Şiirleri Şiirlerin Sultanları. İstanbul: Kapı Yay.,173.)

Gazel

Gül yüzün, lale izarın ne güzel

Âşıkânın demi varın ne güzel

Rah-ı payinde yaturken uşşak

Bizi görmez gibi harın ne güzel

Der-i lûtfunda bugün kâm arayan

Âşıka va'de-i yarin ne güzel

Ey Vefâî onu şad gördükçe

Senin ol nâle vü zarın ne güzel

(Şardağ, Rüştü (1982). Şair Sultanlar. İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yay.,224-225.)

KIT'A

Beyazlar giydiğince bir dür-i yektâya benzersin

Siyâhlar giydiğince sen hemân Leylâ'ya benzersin

Yeşiller giydiğince tûtî-i gûyâya benzersin

Benem hoş-bû afifüm sen gül-i ra'nâya benzersin

(Pala, İskender(2010).Şiirin Sultanları. İstanbul: Divan Edebiyatı Vakfı Yay., 104.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1RIZÂ, Ali Rızâ Efendi, İstanbullud. 1865 - ö. 1903Doğum YeriGörüntüle
2Oktürk, Şerifd. 1919 - ö. 2001Doğum YeriGörüntüle
3Reşad Ekrem Koçud. 1905 - ö. 6 Temmuz 1975Doğum YeriGörüntüle
4ÂRİF, Abdülbâkî Ârif Efendid. 1642-43 - ö. 1713-14Doğum YılıGörüntüle
5II. AHMEDd. 1642 - ö. 1695Doğum YılıGörüntüle
6NÂBÎ, Yûsuf Nâbî Efendid. 1642 - ö. 1712Doğum YılıGörüntüle
7Sa‘dî Çelebi,Hâfız-zâde Seyyid Mehmedd. ? - ö. 1693Ölüm YılıGörüntüle
8ŞÎR, Seyyid Mehmed Çelebid. ? - ö. 1693-94Ölüm YılıGörüntüle
9GEVHERÎ, Şeştarî Gevherî Çelebid. ? - ö. 1693-94Ölüm YılıGörüntüle
10KANSU GAVRÎ, El-Eşref Kansu el-Gavrîd. ? - ö. 1516MeslekGörüntüle
11ŞEHZÂDE CiHÂNGÎRd. 1531 - ö. 1553MeslekGörüntüle
12İLHÂMÎ, III. Selimd. 24 Aralık 1761 - ö. 28 Temmuz 1808MeslekGörüntüle
13NÂZIM, Ördekzâde Mustafâ Nâzım Efendid. ? - ö. 1695-96Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÂRİFÎ, İshakzâde Mehmed Ârif Efendid. 1653-54 - ö. Haziran-Temmuz 1709Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15TAL‘ATÎ, Hüseyin Efendid. ? - ö. 1664Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ÂRİFÎ, Helvacızâde Mehmed Ârifî Efendid. ? - ö. 1622-23Madde AdıGörüntüle
17HARÂBÎ, Ahmed Edîbd. 1853 - ö. 1916Madde AdıGörüntüle
18SEZÂYÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle