Madde Detay

Kazan / Taşsu’da dünyaya geldi. İlk eğitimini babasından ve dedesinden aldı. 1881 yılında Kazan’a geldi ve burada Gölboyu Medresesi’nde eğitim almaya başladı. Yirmili yaşlara geldiğinde Rus okullarında verilen eğitimi inceleyerek bu kurumlardaki yenilikleri takip etmeye başladı. 1889 yılında medrese eğitimini tamamladı. 1890-1893 yılları arasında Kazan’daki Gallem Hoca Medresesi’nde yenilikçi bir biçimde eğitim verdi. 1894 yılında Türkiye’ye geldi ve burada eğitim konusunda yapılan reformları öğrendi. Türkiye’den dönerken bir müddet Kırım Bahçesaray’da kalarak Zincirli Medresesi’nde Arapça öğretmenliği yaptı. İsmail Gaspıralı ile tanışarak arkadaş oldu. Gazete ve dergilerde yayımladığı yazılarla halkı bilinçlendirmeye çalıştı. Yıldız isimli bir gazete çıkarttı. 1939 yılında Sovyet kamplarında tutuklandı. İşkence gördükten sonra Kazan’daki psikiyatri hastanesine gönderildi. 1941 yılında yetmiş üç yaşında vefat etti (Timurhan, 2019: 35-46).

İsmail Gaspıralı’dan etkilenerek Muallim-i Evvel ve Muallim-i Sani isimli elifba ve okuma kitaplarını yazdı. Muallim-i Evvel isimli kitabında didaktik yazılara yer vererek cahilliğin zararlarından ve okumanın faydalarından bahsetti. Daha sonra Sarf-ı Türkî ve Nahv-ı TürkÎ isimli kitaplarında Kazan Türkçesi’nin gramerini yazdı. Fizik, Kimya, Astronomi gibi dersleri anlattığı Dünyevi Bilimler isimli bir ders kitabı yazdı. 1903 yılında mantık alanındaki kitabı olan Mizan’ül Efkar isimli kitabını yazdı. 1934 yılında edebiyat ve sanat hakkındaki Kratkoya Biografiya adlı eseri çıktı. 1918 yılında Dil Bilimi ve Türkçe İmla Kaideleri isimli ders kitapları yayımlandı. Süreli yayınlarda dil ve imla konuları, eğitim sistemi, millî-iktisadî konular ve siyasî meselelere dair çok sayıda makale yazarak dönemin entelektüel birikimine büyük katkı yaptı (Timurhan, 2019: 35-46).