Madde Detay

İstanbul’da doğdu. Babası Halep ve Şam’da kapı kethüdalığı yapmış Yusuf Cemil Efendi’dir. Bazı kaynaklarda ismi Mehmed Âli ve Ömer Âli olarak geçse de eserlerinde sadece Âli adını kullanmış, adının belirtilmediği eserleri "Bir Zat" imzasıyla yayımlamıştır. Sıbyan mektebinde başladığı eğitimine Valide Rüştiyesi'nde devam eder. Özel hocalardan aldığı derslerle Fransızcayı konuşup yazabilecek duruma gelir. Rüştiyeden mezuniyetinin ardından çeşitli memuriyetlerde bulunur. Mutasarrıflık ve valilik yapar. 1884-1886 yılları arasında sürdürdüğü Düyûn-ı Umûmiye müfettişliği sırasında Doğu vilayetlerini dolaşır. İzlenimlerini sonraki yıllarda yayımladığı Seyahat Jurnali adlı günlüğünde aktarır. 1895’te getirildiği Düyûn-ı Umûmiyye direktörlüğü görevini ölünceye kadar sürdürür. (Birinci 2001: 149-153) Direktör unvanıyla anılmasının sebebi, bulunduğu son görevidir. 3 Şubat 1899’da hayatını kaybetmiş, Göksu Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Tiyatro, hikâye, mizahî sözlük, günlük ve çeviri gibi edebî alanlarda eserler vermiştir. Diyojen, Çıngıraklı Tatar ve Hayâl’de çoğunluğu imzasız mizahî yazılar yazar. Diyojen’in başlığının altında yer alan meşhur “Gölge etme başka ihsan istemem.” ibaresi Âli Bey’e ait bir tercümedir. (Ebüzziya 1994: 479-480) Tanpınar (2007: 262), tiyatroda Şinasi’nin yolunun takipçileri arasında Âli Bey’i de sayar. Dil konusundaki titizlikleri bakımından ikisinin benzerlik taşıdıklarını belirtir. Oyunları entrika komedisi özellikleri gösterir. Birbirine bağlanan hareket ve durumlar, yanlış anlamalar ve birden yaşanan kargaşalarla desteklenir. Osmanlı Tiyatrosu’nu geliştirmek için oluşturulan komitede yer alır. Telif ve adaptasyon eserler vermesinin yanında oyunculara diksiyon hocalığı yapar. (Nuri 1293: 2-3) Seyyâreler, mitolojik figürler çevresinde gelişen mizahî hikayesidir. Lehçetü’l Hakâyık kelimelere komik anlamlar yüklediği sözlüktür. Eserlerinin genelinde insan tabiatının komik yönleri öne çıkarken devrin yönetimine dönük eleştirilere de rastlanır.