NÂCİM, Abdurrahmân Nâcim Efendi

(d. 1833/1249 - ö. 1895/1312)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Abdurrahmân Nâcim Efendi, Süleymaniye eşrafından Mehmed Bey'in oğludur. 1249/1833'te Süleymaniye'de doğdu. Süleymaniye ve Bağdad medreselerinde eğitim gördü ve icazetname aldı. 1278/1862 'de İstanbul kütüphaneleri müfettişligine tayin olundu. 1281/1863'te memur olarak Tunus'a gönderilen Haydar Efendi'nin maiyyetinde kâtib sıfatıyle Tunus'a gitti. Dönüşünden sonra III. rütbe ile Paris'te Osmanlı Mektebi hocalığına, 1284/1868'de kütüphaneler müfettişliği ile beraber takvimhane düzeltmenliğine, daha sonra Bayezid rüşdi mektebi Farça öğretmenliğine, Vekayii Zabtiye gazetesi müdürlüğüne, İstanbul temyiz meclisi şubesi mümeyyizliğine tayin olundu ve daha sonra azlolundu. Bükaülaziz, Baalbek, Lâzkiye, Hasbiya, Cebele-i Edhemiye kaymakamlığı ve Lüleburgas, Edirne savcı yardımcılıklarında ve Hudavendigâr, Haleb istinaf yargıçlığında, Diyarbakır istinaf ceza dairesi ve daha sonra yine oranın bidayet mahkemesi birinci başkanlığında bulundu. 1306/1889'da azledildi. Beyrut, Adana istinaf savcılıklarına ve 1311/1894'te Elazığ istinaf mahkemesi ceza dairesi reisliğine atandı. Mütemayiz rütbesini, dördüncü rütbe Osmanî nişanını ve iftihar madalyasını elde etti. 1312/1895'te Harput'ta vefat etti.

Türkçe, Arapça ve Farsça konuşup yazabilirdi. Kürtçe konuşabilirdi. Nâcim Efendi'nin basılan ve basılmayan eserleri şunlardır:

1. Hüviyyet-i Sübhanî ve Mahiyyeti İnsanî: "Biz âyîneyiz sûret-i lâhut-nümâyız / Biz mazhar-ı eltâf-ı Hudâ, mest-i gedâyız” matlalı gazelinin şerhidir. Kendi yazısile 1296/1878'de basıldı.

2. El-erbaûn fi'l-erbaîn min-ehadisi seyyidi'l-mürselîn: Nesayiha dair hadisleri içerir.

3. Ahsenü'l-delâle ile'r-risâle.

4. Gülzâr-ı Edeb: Türkçe, Arapça ve Farsça şiirlerden seçmelerdir. 1309/1891'de Beyrut'ta basıldı.

5. Râhnâme-i Diyarıbekir: Farçadır. Manzumdur. 1302/1884'te yazılmıştır. İstanbul'dan Diyarbakır'a kadar menziller va kasabaların mesafesini ve ahvalini anlatır. Gülzâr-ı Edeb'in sonunda bulunmaktadır.

6. Hediyyetü'l-ümem ve hulasatü'l-hikem: Sekiz ciltten oluşur. Politikadan söz eder. Birinci cildini Türkçeye terceme etti.

7. Nime'r-Refik: Edebiyat ile ilgilidir.

8. Safvetü'l-Kelâm: Edebiyat ile ilgilidir. Nüzhet Efendi ile müşterekdir.

9. Teshilü't-Tahsil: Nahve dairdir.

10. Arazi ve Tapu nizamnamelerinin Arapçaya tercemesi (İnal 1988: 1059-1062).

Kaynakça

İnal, İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. 3. İstanbul: Dergâh Yay.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.) (2003). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 25.05.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Biz âyineyiz sûret-i lâhût nümâyız

Biz mazhar-ı eltâf-ı Hudâ mest-i gedâyız

Zâhirde eger katre isek yemm-i kemâliz

Sûretde eger zerre isek şems-i Hudâ'yız

Gerçi beşeriz secde kılarlar bize eflâk

Fermân-dih-i iklîm-i fenâ şâhı bekâyız

Sen sanma bizi ehl-i zemîn arş-ı muallâ

Mevrûs-ı pederdir bize biz ehli semâyız

Hep hoş görürüz kimseye ta'n eylemeyiz biz

Düşnâm değil âdetimiz ehl-i velâyız

Sofi değiliz mescid ü meyhâne perestiz

Hayr ü şeri temyîz ederiz biz urefâyız

Kâ'im değiliz hesti-i mevhûm ile sâbit

Hâkim değiliz kimseye mahkûm-ı kazâyız

Yokdan gelemez bunca sadâ bezm-i cihâne

Var mebdei bul dinle ki hep nagme sadâyız

Bakmazsa da ger lutf ile ol şâh-ı hakîkat

Hep şükr ederiz bende-i bî-reyb ü riyâyız

Her hâlde şükrân ile sâbit kademiz biz

Kelbiye değil meşrebimiz ehl-i vefâyız

Bu bezmde biz kesret ile halvet-nişîniz

Biz vahdetiyiz Nâcimi tevhîd-edâyız

İbnü'l-Emin Mahmud Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. C. 3. İstanbul: Dergâh Yay. 1059.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HAYÂLÎ, Sıbgatullâh, Molla Hamîd-zâde, Süleymâniyelid. 1819 - ö. 1873Doğum YeriGörüntüle
2RE'FET, Hacı Mehmed Re'fet, Süleymaniyelid. ? - ö. 1872 ds.Doğum YeriGörüntüle
3ZEHÂVÎ, Baban-zâde Mehmed Feyzî Efendid. ? - ö. 1890-91Doğum YeriGörüntüle
4NEVVÂB, Mir Möhsünd. 1833 - ö. 1919Doğum YılıGörüntüle
5DÂNİŞ, Hasand. 1833 - ö. 1876Doğum YılıGörüntüle
6RÂZÎ, Arapkirlid. 1833 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7RIZA, Cüceloğlud. 1841 - ö. 1895Ölüm YılıGörüntüle
8KADRÎ, Çankırılıd. 1867 - ö. 1895Ölüm YılıGörüntüle
9FİGÂNÎ, Seyyid Ahmedd. 1814 - ö. 1895Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEFKATÎ, Ali Şefkatîd. 1822 - ö. 1890MeslekGörüntüle
11Rüstem Akınsud. 1911 - ö. 6 Haziran 1991MeslekGörüntüle
12M. Sırrı Uzunhasanoğlud. 1 Ocak 1915 - ö. 11 Eylül 2004MeslekGörüntüle
13ŞEFÎK, Recâî-zâde İbrâhîmd. 1808 - ö. 1856Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MAHMÛD NEDÎM, İşkodralıd. ? - ö. 1915 ds.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HİLMÎ, Elmastıraş-zâde Mustafa Hilmîd. 1840 - ö. 1881Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16RECÂÎ, Recâî Babad. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17FERÎDÎ, Kehhâl-zâde Ferîdî Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18FAKÎR, Hacı Ağad. 1836-37 - ö. 1889Madde AdıGörüntüle