SÜLEYMÂN, Şeyh Süleyman Fâdıl

(d. Rebiülevvel 1060/Mart 1650 - ö. 24 Rebiülahır 1134/11 Şubat 1722)
divan şairi ve yazar
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Adı Süleyman Fâdıl olan Şeyh Süleyman, Rebiülevvel 1060/ Mart 1650’de İstanbul’da Demirkapı mahallesinde doğdu. İlk eğitimini babası Ahmed bin Mehmed Fakih Efendi’den aldı, daha sonra Nişancı Paşa imamı Mehmed Efendi’den ilm-i kıraat öğrendi; Mustafa Efendi, Arabzâde Abdülvehhâb Efendi gibi hocaların derslerini de takip etti. Recep 1080/Kasım-Aralık 1669’da Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa’nın kardeşi Mustafa Bey ve amcazadeleri Hüseyin Çelebi ile civar beldeleri gezmek ve ilim tahsil etmek maksadıyla hac yolculuğuna çıkan Süleyman Efendi, Şam’a gitti, orada Şeyh Muhammed el-Balabanî’den ilm-i hadis ve kütüb-i sitte kıraatıyla meşgul oldu, Kahire ve Kudüs gibi yerlerde de eğitimine farklı âlimlerle devam etti. Akabinde İstanbul’a geri dönen Süleyman Fâdıl, 1085/1674-75 tarihinde IV. Mehmed’in Lehistan seferinde Şeyhülislam Minkarîzâde Yahya Efendi’nin isteğiyle padişahın meclisinde derslerde hazır bulundu. Edirne’ye dönüşünde, Şeyh Mahmud el-Vanî’den de heyet, hendese, hesap ve fenn-i riyâziyât dersleri aldı, yine şeyhülislamın izniyle Safer 1091/Mart 1680’de Canikî Hasan Efendi yerine Sütlüce’de bulunan Mahmud Ağa Medresesi hâriciyle görevlendirildi. Şevval 1092/Ekim-Kasım 1681’de ise bu resmî görevinden feragat ederek Hoca Paşa Camii gibi camilerin vaazlığı, hadis ve tefsir dersleri ile meşgul oldu. 1112/1700-01 tarihinde Amcazâde Hüseyin Paşa, Saraçhane mukabilinde yapılan Dârü’l-hadîs’te Süleyman Efendi’yi müderrislikle görevlendirdi. 1122/1710-11 tarihinde İznik’te bulunan Sultan Orhan Medresesi’nde görev yapan, saray-ı ceditte hocalık vazifesiyle de bulunan Şeyh Süleyman, burada âlimlerle şiddetli ilmî tartışmalara girişti, bu sebeple bir süre uzaklaştırıldı. Ayasofya vaizi ve muallimi iken 24 Rebiülahır 1134/11 Şubat 1722’de çarşamba günü vefat etti. Okmeydanı Atıcılar Tekkesi civarında bulunan mezarlığa defnolunan âlimin ölümü için “Kıdemât-ı üstâdü’l-enâm” ibaresi kayıtlıdır. Süleyman Fâdıl'ın Yahya Sıddık adlı şiirle de meşgul olan bir oğlu vardır.

Şeyh Süleyman Fâdıl, Arapça eserler yazmış olup bunlar genellikle hadis ilmi, şerh, ahlak gibi konulara dairdir. Şairliğinden ziyede bu eserleriyle tanınmıştır. Eserleri şunlardır:

1. Miftâhu’l-Felâh: Bu Arapça eser, İmam Birgivî’nin Tarîkat-ı Muhammediye adlı eserinin özeti olup iyi ahlakı övmektedir.

2. Fevâidü’s-Salavati’ş-Şerîfe : Salavatın faydalarına dair bir eserdir.

3. Risâle fî beyâni Mevâizi’s-salat ale’n-Nebî aleyhisselâm: Hz. Muhammed’e salat getirmenin faydalarından bahseden İbnü’l-Cezerî’nin bir eserinin özeti mahiyetindedir.

4. Şerhu Tehzibi’l-Mantık ve’l-Kelâm: Taftazânî’nin bir eserinin şerhidir.

5. Şerhu Âdâbi’l-‛Adûdiye: Adudüddin el-Îcî’nin bir eserinin şerhidir.

6. Risâle fî Beyâni’l-Hâsıl bi’l-Masdar: Arapçaya dair bir eserdir.

Diğer eserleri ise şunlardır: Risâle fi’t-Takvâ, Risâle fî Mes’eleti’d-Delîl, Şerhu Erba‛ine’n Nebeviyye, Müntehâb min Kitâbi’-z-Zevâcir ‛an İktirâfi’l-Kebâ’irRisâle fî Beyâni Kelimeteyi’ş-Şehâde, El-fevâ’idü’s-Seniyye fî Şerhi’l-Akâ’idi’l-‛Adûdiyye,  Bugyetü’l-Müslim Gunyetü’l-Mugnim fî Zabti’l-Elfâzi’l-Garîbeti’l-Vâride fî Sahîhi Müslim,  Risâle fi’l-Kebâir ve’s-Sagâir.

Kaynaklar Şeyh Süleyman’ın kuvvetli hafızaya sahip, fâzıl ve kâmil, dili iyi kullanan bir zat olduğunu belirtirken özellikle Tefsîr-i Beyzavî ile Buhârî gibi bir çok mühim kitabı defalarca okuduğunu ifade ediyorlar. Belîğ tezkiresinde bulunan bir beytinden şiirle de uğraştığı anlaşılmaktadır (Abdulkadiroğlu 2009: 165).

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (2009). İsmail Beliğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay.165.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. C.5.İstanbul. 1536.

Hatiboğlu, İbrahim (2010). “Süleyman Fâzıl Efendi”. İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 86-7.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2000). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri I-II-III. Ankara. 325.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Fındıklılı İsmet Efendi, Tekmiletü’ş-Şakaik fî Hakk-ı Ehli’l-Hakaik. İstanbul: Çağrı Yay. 260-65.

Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi, Vekayiü’l-Fudalâ II-III. İstanbul: Çağrı Yay. 678-80.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MÜJGÂN ÇAKIR
Yayın Tarihi: 04.04.2014
Güncelleme Tarihi: 12.11.2020

Eserlerinden Örnekler

mefâ‛îlün mefâ‛îlün mefâ‛îlün mefâ‛îlün

Gelüp şimdi zuhûr itdi hat-ı müşgîn ‘izârından

Bu gülzâra benefşe geç gelür sâ‛ir bahârından

(Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (2009). İsmail Beliğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay. 165.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MÜNİRÎ, Hüseyin Münîrî Efendid. ? - ö. 1703-04Doğum YeriGörüntüle
2FASÎHÎ, Ahmed Fasîhî Efendid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ES'AD, Koruağası-zâde Mehmed Es'ad Efendid. ? - ö. 1764-1766Doğum YeriGörüntüle
4NASUHÎ, Mehmed Efendid. 1648-1650? - ö. 1717-1718?Doğum YılıGörüntüle
5ZA’ÎFÎ, Muhammedd. 1650 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6TE’SîR-İ Tebrîzîd. 1650 - ö. 1716-1717Doğum YılıGörüntüle
7HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Ölüm YılıGörüntüle
8ŞEKÎB, Ömer Deded. ? - ö. 1722-23Ölüm YılıGörüntüle
9FÂ’İZ, Câbî-zâde Halîl Fâ’iz Efendid. 1674-75 - ö. 27 Şubat 1722Ölüm YılıGörüntüle
10LA'LÎ, La'lîn Kaba-zâde Mehmed Efendid. ? - ö. 1611MeslekGörüntüle
11LA'LÎ, La'lî Mustafa Efendid. ? - ö. 1711MeslekGörüntüle
12ÂRİFÎ, İshak-zâde Mehmed Ârif Efendid. 1653-54 - ö. Haziran-Temmuz 1709MeslekGörüntüle
13ZAHÎR, Seyyid Ahmed Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14TÂHİR, Halîfe-zâde Mehmed Efendid. ? - ö. 1774Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Nusret, Çankal-zâde Hoca Ebubekir Nusret Efendid. ? - ö. 1794Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞİNÂSÎ, Abdurrahman Şinasî Çelebid. ? - ö. 1675Madde AdıGörüntüle
17RİF'ATÎ, Bâlî-zâde Abdullah Rif'atî Efendid. ? - ö. 1683-84Madde AdıGörüntüle
18MUSULLU LEVENDÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle