TEVFîK, Seyyid Yahyâ Efendi

(d. 1128/1716 - ö. 1205/1791)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

1128/1716’da İstanbul’da doğdu. Asıl adı Yahyâ'dır. Seyyid lakabıyla tanındı. Eğitimini babasından ve medrese muhitinden aldı. 1149/1736’da müderris, 1180/1766’da Selânik, 1186/1773’te Şam, 1192/1778’de Mekke, 1199/1785’te de İstanbul kadısı oldu. Sultan III.Selîm’in sevgisini kazanan Tevfîk, 1204/1790’da nakibüleşraf, 1205/13 Mart 1791’de şeyhülislam oldu. Ancak meşihat makamında fazla kalamadı; 13 günlük meşihat süresi sonunda 1205/27 Mart 1791’de İstanbul’da vefat etti. Vefatından sonra Fatih’te Küçükkaraman’da yaptırdığı medresesine defnedildi.

Eserleri şunlardır:

1. Dîvân:  Esad Efendi, Süleymaniye Ktb. 3403, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi T. 5479, Süleymaniye- Ragıp Paşa Kütüphanesi Eski No:296 Yeni No:1596, Bayezîd Devlet Kütüphanesi No:5797'de kayıtlı dört nüshası vardır. Dîvân'da Türkçe 14 kaside, 113 tarih, 10 musammat, 138 gazel, 26 kıta, 10 rubai, 6 muamma ve 1 lügaz; bunun yanında 2 Farsça tarih, 1 Farsça mesnevi, 4 Arapça tarih, 3 Farsça tahmis, 41 Farsça gazel, 1 Farsça kıt'a, 5 Farsça muamma yer almaktadır.

2. Müntehâb: İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları H 344'te kayıtlıdır. Bu eserde Câmî, Sâ'ib, Tâlib, Kelîm, Muhteşem, Vâ'iz, Nâbî, Hayretî, Riyâzî, İzzet Paşa, Vahîd, Hâletî gibi şarilerin Osmanlıca, Fasça ve Arapça şiirlerinden seçme beyitler bir araya getirilmiştir.

3. Mecmûa'-i Eş’âr: İstanbul Topkapı Sarayı Müzesi Türkçe Yazmaları R 827'de kayıtlıdır. Bu eser, III. Selîm'in tahta çıkışı nedeniyle Yahyâ Tevfîk, Ahmed Atâ, Cevdet Efendi, Mehmed Fâî'zî, Bekir Paşa, Sünbülzâde Vehbî gibi şairlerin yazdıkları çeşitli kaside ve tarihlerden oluşmaktadır.

Yahyâ Tevfîk Efendi âlimliği ön planda gelen bir şâirdir. Onun şiirlerinde mana derinliği vardır. O, şiiri estetik kaygıdan ziyâde okuyanı uyarma, okuyucuya yol gösterme amacıyla yazmıştır. Aslında şairlik yönü, hikmet yönünün arkasında kalmış, bu durumu üslubuna da yansıtmıştır. Şiirde belagatı, akıcı üsluba tercih etmiş, şiirsellik, anlamsal boyutun gölgesinde kalmıştır. Şiirlerinde Nâbî etkisi barizdir ancak şair, yeri geldiğinde hikmetli şiirlerin yanında rindane, âşıkâne, dinî ve tasavvufi şiirler de kaleme almıştır.

Kaynakça

Akbayır, Nuri (hzl.) (1996). Sicill-i Osmânî. C.5. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 1676. 

Altunsu , Abdulkadir (1972). Osmanlı Şeyhülislâmları. Ankara.

Çiftçi, Ömer (1996). Fatin, Hatimetül-Eş'âr. Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi.

Erdem, Sadık (hzl.) (1995). Râmîz, Adâb-ı Zurâfâ. Ankara: AKM Yay.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1967). İstanbul.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Oğraş, Rıza (hzl.) (2001). Es'ad Efendi ve Bağçe-i Safa-Endûz’u. Burdur.

Şemseddin Sami (1996). Kâmûsu’l-A'lâm. Ankara: Kaşgar Neşriyat. 1626.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZMİ ÖZEROL
Yayın Tarihi: 16.05.2013
Güncelleme Tarihi: 12.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Dîvân

Gazel

Felegün eyleme evzâ'ına rağbet gör geç

Nîk ü bed hâsıl idüp mâye-i 'ibret gör geç

 

Nazra-i sâniyedür sehm-i kazâ dil-dâre

Eyleyüp hüsnüne bir nazra-i dikkat gör geç

 

Kahr-ı seyl-âb-ı havâdisden emîn olmazsan

Eyleme cisr-i fenâ üzre ikâmet gör geç

 

Çünki yok nakş-ı vefâ âyîne-i 'âlemde

Şekl-i dil-hâh ile gösterse de sûret gör geç

 

Kendüden geçme imiş neş'esi çünkim Tevfîk

Arz olunsa sana sahbâ-yı mahabbet gör geç

(Dîvân-ı Tevfîk. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi Nüshası vr. 44b.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Beki L. Bahard. 16 Aralık 1927 - ö. 19 Ağustos 2011Doğum YeriGörüntüle
2ZARÎF, Mehmed/Abdullah Çelebid. ? - ö. 1703-04Doğum YeriGörüntüle
3Mebrure Sami Alevok (Koray)d. 1907 - ö. 28 Temmuz 1992Doğum YeriGörüntüle
4EMÎN, Azîz-zâde Mehmed Emin Efendid. 1716-17 - ö. 1750-51Doğum YılıGörüntüle
5EŞREF, Çelebi-zâde Eşref Mollad. ? - ö. Ağustos-Eylül 1791Ölüm YılıGörüntüle
6RÂSÎM, Feyzullâh Efendid. ? - ö. 1791-92Ölüm YılıGörüntüle
7NATUVANİd. 1741 - ö. 1791Ölüm YılıGörüntüle
8Azîzî, Karaçelebi-zâde Abdülaziz Efendid. 1592 - ö. 1658MeslekGörüntüle
9ES'AD, Hâce-zâded. 14 Haziran 1570 - ö. 1625MeslekGörüntüle
10MOLLÂ GÜRÂNÎ, Şemseddîn Ahmedd. 1410 - ö. 1488MeslekGörüntüle
11ALİ, Hekimoğlu Ali Paşad. 4 Haziran 1689 - ö. 14 Ağustos 1758Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12RAHMÎ, Abdürrahîm Efendi (Tatar Rahmî)d. ? - ö. 1773-74Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13ZÜHDÎ, Şeyh Ahmed Zühdî Efendid. ? - ö. 1751-52Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HENGÂMÎd. ? - ö. 1873Madde AdıGörüntüle
15HÂMİD, Bedrî Hüseyin Hâmid Efendid. ? - ö. 1786-87Madde AdıGörüntüle
16BEHCET, Mustafa Behcet Efendid. ? - ö. Nisan-Mayıs 1768Madde AdıGörüntüle