Madde Detay

Asıl adı Ahmed Niyâzî Efendi’dir. Zilhicce 1259/Ocak 1844’te Serez’de doğdu. Babası Serez’e bağlı Kopaç köyünden Bezzâz Abdî Ağa’dır. On iki yaşına kadar evde ve mektepte okuduktan sonra Serez Tahrîrât Kalemi’ne girdi. Camide Arapça ve Farsça öğrendi. Hersek Mutasarrıfı Ahmed Paşa’nın oğlu Hacı Tâhir Bey’in teşvikiyle Hersek’e gitti. On ay kadar Tahrîrât Kalemi’nde ve Paşa’nın hususi kâtipliğinde bulundu. Babasının vefat etmesi üzerine memleketine döndü. 1280/1864 yılında İstanbul’a geldi. Bir süre Rüsûmât Tahrîrât Kalemi mübeyyizliğinde görev yaptı. Ardından Nevrekob kazası kâtipliğine atandı. Selanik Valisi Âkif Paşa’nın tavsiyesiyle Bâb-ı Âlî Tercüme Odası’na memur oldu. Maraş Mutasarrıfı Veys Paşa’nın kâtipliğini yaptı. Paşa’nın Adana’ya tayiniyle birlikte başkâtip oldu. Bu arada Fransızca öğrendi. Adana’daki görevinden istifa ederek tekrar Bâb-ı Âlî Tercüme Odası’ndaki görevine döndü. Bir sene sonra Petersburg’a kâtip olarak gönderildi. Oranın havası sağlığına uygun olmadığından dört ay sonra İstanbul’a geldi. 1287/1870 yılında adliye mesleğine girdi. İstanbul Ticaret Mahkemesinde zâbıt kâtipliği, Dîvân-ı İstinâf’ta başkâtiblik, Ruscuk ve Hüdâvendigâr (Bursa) Ticaret Mahkemelerinde reislik, Musul, Diyarbakır ve Harput adliye müfettişliği görevlerinde bulundu. Bir müddet avukatlık yaptı. Sonra sırasıyla Sivas Bidâyet Mahkemesi birinci reisliği, Cezayir-i Bahr-i Sefîd İstinâf Savcılığı, İstanbul İkinci Ticaret Mahkemesi azalığı, Ticaret-i Bahriye Mahkemesi reisliği ve Adliye Umûr-ı Hukûkiye Müdürlüğü yaptı. 7 Muharrem 1318/7 Mayıs 1900 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Mezarı Eyüb Kabristanı’ndadır.

İbnü'l-Emin şairin Dîvân’ının oğlu Abdullah Recâ Bey’de olduğunu söylemektedir (Özcan 2000: 1666).

Özcan, Hidâyet (hzl). (2000). İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. Ankara: AKM Yay.

Kurnaz, Cemal, M. Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî. C. I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Gazel

Bâd-ı sabâ âheste es gülzâra mihmândır gönül

Dağıtma yârın zülfünü zâten perîşândır gönül

Hûn-âbe-hâ-yı dâg-ı gam mevc-âver oldı sînede

Hâlâ sinân-ı gamzeye hayrân u atşândır gönül

Havf eylerim gül-ruhların tâb-âver olmaz âhıma

Cânâ civârımdan sakın aşkınla sûzândır gönül

Ceyhûn gibi eşkim revân ol şûh ile handândır

Cânân kim hûn-rîzdir hûn-bîzlik şândır gönül

Bârid edâlarla rakîb etmekde tebrîde şitâb

Harîk-nevâlar var iken her dem hurûşândır gönül

Serv-i sehînin sâyesidir istikâmet tab’ıma

Bî-bâr ise sayf u şitâ yek-rengi sultândır gönül

Cism-i Niyâzî nâ-tüvân cân sûy-ı dildâra revân

Yanımda ârâm et bir ân derdim firâvândır gönül

(Özcan, Hidâyet (hzl). (2000). İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. Ankara: AKM Yay. 1667.)