FÎRÛZ, Muhammed Rahîm Sânî

(d. 1263/1847 - ö. 1327/1910)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Çağatay)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Harezm’in son hanlarındandır. Asıl ismi Muhammed Rahîm Sânî’dir. 1263/1847’de Harezm’de doğdu. Babası Seyid Muhammed zamanında müderrislerden özel dersler aldı. 1280/1864’te babasının yerine tahta geçti. Dokuz yıl tahtta kaldı. Türkistan’ın Çarlık Rusya’sı tarafından işgal edilmesinden sonra Çarlığın emrinde yine han olarak görev yaptı. Son yıllarında felç oldu ve 1327/1910’da vefat etti.
Bir Dîvân tertip etti ve Harezm’de taş baskı olarak neşredildi.
Devlet adamlığının yanında edebiyat ve sanatla da ilgilenen Fîrûz, şiirlerinde Fergana Hanı Ömer Han’ı taklit etmiştir. Zamanının güçlü şairleri Âgehî, Kâmil Harezmî ve Tabîbî’den de etkilenmiştir. Sarayında kırka yakın şairi himaye ederek onlarla meclisler düzenlemiştir. Güçlü bir lirik şair olan Fîrûz, İran’dan satın aldığı taş baskı matbaayı 1873’te kurdu. Bu matbaada Harezm şairlerinin eserlerini kapsayan Mecmuatü’ş-Şuarâ adlı tezkireyi, Nevâyî eserlerini ve Harezmli şairlerin birçok Dîvân'ını neşrettirdi. Bu devirde yine Âgehî, Kâmil, Mirza ve başka sanatçılar tarafından yazılan Farsça ve Arapça birçok eser Türkçe'ye tercüme edildi. Fîrûz, şairliğinin yanı sıra musikişinas da idi. Onun emri ile Kâmil Harezmî, Harezm klasik makamları için nota yazdı.

Kaynakça

Başlangıçtan Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi -Nesir-Nazım Özbek Edebiyatı. C. 14-15-16. (2000). “Feruz”. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/12091,feruzpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 27.11.2014].

Özbek Edebiyatı Tarihi Hrestomiyası (1945). II. Tom.Taşkent: Özbekistan Devlet Neşriyatı.

Özbek Edebiyatı (1960). IV. Tom. 1. Kitâb. Taşkent: Özbekistan SSR Devlet Bediî Edebiyat Neşriyatı.

Tekin, Feridun (2011). “Hanlıklar Dönemi Çağatay Edebiyatı”. Turkish Studies. 6 (1): 1843-1850.
 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. FERİDUN TEKİN
Yayın Tarihi: 27.11.2014
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel
Yârimin ruhsarı allıda hecildür âftâb
Veh ki anın ışkı kıldı bagrımnı kebâb

Ul perî-veşga didim la’lin meyidin bâde tut
Nâz ile dir kim singe yitkey mü la’limdin şarâb

Yalbarıb her niçe lutf ümmîd kılsam yârdın
Ul mana söküb külüb yüz nâz ile iyler itâb

Tâ irür cânın bedende iste cânân valsını
Yitse hem iy dil sana yolıda yüz renc ü azâb

Min Didim yârimga la’lindin atâ’ kıl bûseî
Didi iy Firuz sabr it munça görgüzme şitâb

(Özbek Edebiyatı (1960). IV. Tom. 1. Kitâb. Taşkent: Özbekistan SSR Devlet Bediî Edebiyat Neşriyatı. 145.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MÛNİS, Şir Muhammed, Harezmîd. 1778 - ö. 1829Doğum YeriGörüntüle
2RÂKIM, Molla Mehmed Murâdd. ? - ö. 1819 ds.Doğum YeriGörüntüle
3KİRÂMİ, Seyyid Muhammed Hocad. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4RİF’AT, Hasan Rif’at Efendid. 1847 - ö. 1917Doğum YılıGörüntüle
5PENÂHİ, Mustafa Müslim Ocakd. 1847 - ö. 1942Doğum YılıGörüntüle
6SEFİL ALİd. 1847 - ö. 1907Doğum YılıGörüntüle
7RIZÂ, Şeyh Tâlibânî, Kerküklüd. 1838 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
8FEDÂÎ, İbrahimd. ? - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
9Ahmet Şuayipd. 1876 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEMSÎ, Şemseddîn Beyd. ? - ö. 1846MeslekGörüntüle
11MÜSTAKÎM, Mehmed Müstakîm Efendid. ? - ö. 1708-10MeslekGörüntüle
12Abdülvahit Coşkunlud. 1883 - ö. 03 Şubat 1950MeslekGörüntüle
13ŞEVKÎ, Muhemmed Resûld. 1853-1854 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14GARÎBÎ,Turdî Nâzımd. 1802 - ö. 1862Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15FURKAT, Zâkircân Hâlmuhammed oğlud. 1858 - ö. 1909Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KÂDÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17DERVİŞ HASAN ZİHNÎ, Musâhib Paşa Zihnîsid. ? - ö. 1715Madde AdıGörüntüle
18HAŞİMÎ, Osmand. 1543 - ö. 1594Madde AdıGörüntüle