TERKÎ

(d. ?/1771 - ö. ?/1897)
tekke şairi
(Tekke / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Aslen Yozgat’ın Çalatlı köyünden olan Terkî, Yozgat’ın köklü âilelerinden birine mensup olan Şeyh Hacı Ahmet Efendi olarak tanınmıştır. Valilik yaptığı dönemde Orta Anadolu’da büyük bir şöhrete ulaşmış olan Münip Paşa’yla yakından tanışan Terkî, devrin padişahı V. Murad ve annesi Şevkafza Kadınefendi ile de görüşmüş, onların himmet ve yardımlarıyla Yozgat’ta fakirlerin yemek yiyeceği bir mutfak açtırmış, cami ve çeşme gibi vakıf eserleri yaptırmıştır (Oğuz 1994: 150 ). Halveti tarikatının şeyhlerinden olan Terkî, uzun ömrü boyunca yaptırdığı cami ve kurduğu tekkede irşat faaliyetlerinde bulunmuş, biri yaya olmak üzere üç kez hacca gitmiştir. Bugün Hastane Caddesi olarak isimlendirilen ve Çamlık’ın alt kısmında olan yol üzerinde yaptırdığı vakıf eserlerinin bitişiğindeki evinin bahçesindeki türbesinde yatmakta olan Terkî’nin evi ve türbesi günümüzde ziyaretgâhtır. Kendisinin 1897 yılında ölümünden sonra, oğulları ve torunları şeyhlik makamına geçerek Halvetiliğin Yozgat’ta devam etmesini sağlamışlardır (Oğuz 1994: 150).

 Küçük bir divançesi bulunan Terkî’nin şiirleri aruz vezni ile yazılmıştır. Şiirleri şekil bakımından yer yer oldukça kusurludur. Bu bakımdan Terkî’nin şiiri zikir ve irşada yardımcı bir unsur olarak gördüğü kabul edilebilir. Hemen hemen bütün şiirleri dinî-tasavvufi konuda yazılmıştır. Şiirlerinde oldukça coşkun bir üslup görülmektedir. Yaşadığı dönemde şairliği ve şiirlerinde kullandığı Terkî mahlasıyla tanınmasından çok, birçok Yozgatlı şairin de mürşidi olmasıyla da dikkat çekmektedir (Oğuz 1994: 150). Şiirlerinde Terkî mahlasını kullanan âşık, dünyanın gelip geçiciliğini vurgularken kanaatkâr olmanın önemine değinir. Tevekkül, sabretme ve yalan söylememe gibi telkinlerle ideal insan tipini çizerek ilahi aşka erişebileceğini düşünür. Şiirinde Arapça Farsça tamlamaları sıkça kullanan Terkî, dinî mazmunları hikemî bir üslupla ifade eder.

Kaynakça

Doğan, Durali (1988). Yozgat Şair ve Yazarları. Yozgat: Yozgat Valiliği Kültür Yay.

Koç, A. Fevzi (1963). Bütün Yönleriyle Yozgat. Ankara: Kardeş Matbaası.

Kuyumcu, Fehmi (1978). Evliyanın Dilinden. Ankara: Nur Dağıtım.

Oğuz, M. Öcal (1994). Yozgat'ta Halk Şairliğinin Dünü, Bugünü. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. PETEK ERSOY İNCİ
Yayın Tarihi: 20.09.2013
Güncelleme Tarihi: 12.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Sabırsızlık başa müşkil belâdır

Kana’at sabr ile Hak’tan atâdır

 

Bugün rızkın veren vermez mi yarın

Tevekkül etmemek Hakk’a hatadır

 

Tama’dır kizb ile insana düşman

Yalan söylemeyen dil-i evliyadır

 

Yalancının kanadın kır uçarsa

Yalanı deme başını ver revadır

 

Muhammed sadıkü’l-va’dü’l-emîndir

Ana ümmet olan sıdk-ı âlâdır

 

El kezz-i alâmeti der resûl

Diriga kizbe âlem mübtelâdır

 

Cihan tüptlüdür esrar-ı tevhide

Terkî’yâ göz anı görmez âmâdır

 Oğuz, M. Öcal (1994). Yozgat'ta Halk Şairliğinin Dünü, Bugünü. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. 152-153.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1FATMA/BATUR/FATMA BEHİCE, Fatma Behice Baturd. 1911 - ö. 30.05.1987Doğum YeriGörüntüle
2ŞAKİR, Şakir Hacıyev Şahverdioğlud. 24.01.1922 - ö. 10.04.1979Doğum YeriGörüntüle
3CELAL, Şemseddin Elioğlud. 1916 - ö. 1943Doğum YeriGörüntüle
4CEHDÎ, İbrahim Cehdî Efendid. 1771-72 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5HÂMİD, Dîvân Efendisi-zâde Halîl Hâmid Efendid. 1771 - ö. 1829Doğum YılıGörüntüle
6MOLLA NİYÂZ, Muhemmed Niyâz İbni Abduğupurd. 1771 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HASAN HÜSNÎ PAŞA, Sührâb-zâde Hocaoğlu, Mısırlıd. ? - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
8FÂ'İZ, Abdülkâdir Fâ'iz Tâlebânîd. 1834 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
9ABDÜLKÂDİR KEMÂLEDDÎN, Erbillid. ? - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
10ALÎ ŞÎR NEVÂYÎ/NEVÂÎ, FÂNÎd. 9 Şubat 1441 - ö. 3 Ocak 1501MeslekGörüntüle
11BÂHİR, Köse Mustafa Paşad. ? - ö. 1 Nisan 1765MeslekGörüntüle
12TAKÎ, Takiyeddîn Mehmed Paşad. ? - ö. 1893MeslekGörüntüle
13ŞEMSÎ HAYAL, Leblebici Baba, Süleymand. 1806 - ö. 1877Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KABÛLÎ, Mustafad. ? - ö. 1829Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÇERKEŞÎ, Mehmet Hilmid. 1843 - ö. 1907Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16FİGÂNÎd. ? - ö. 1531-32Madde AdıGörüntüle
17MAHMÛR, Mahmûdd. ? - ö. 1884Madde AdıGörüntüle
18İSMÂİL HAKKI, Baban-zâde, Bağdatlıd. 1876 - ö. 1913Madde AdıGörüntüle