TERKÎ

(d. ?/1771 - ö. ?/1897)
tekke şairi
(Tekke / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Aslen Yozgat’ın Çalatlı köyünden olan Terkî, Yozgat’ın köklü âilelerinden birine mensup olan Şeyh Hacı Ahmet Efendi olarak tanınmıştır. Valilik yaptığı dönemde Orta Anadolu’da büyük bir şöhrete ulaşmış olan Münip Paşa’yla yakından tanışan Terkî, devrin padişahı V. Murad ve annesi Şevkafza Kadınefendi ile de görüşmüş, onların himmet ve yardımlarıyla Yozgat’ta fakirlerin yemek yiyeceği bir mutfak açtırmış, cami ve çeşme gibi vakıf eserleri yaptırmıştır (Oğuz 1994: 150 ). Halveti tarikatının şeyhlerinden olan Terkî, uzun ömrü boyunca yaptırdığı cami ve kurduğu tekkede irşat faaliyetlerinde bulunmuş, biri yaya olmak üzere üç kez hacca gitmiştir. Bugün Hastane Caddesi olarak isimlendirilen ve Çamlık’ın alt kısmında olan yol üzerinde yaptırdığı vakıf eserlerinin bitişiğindeki evinin bahçesindeki türbesinde yatmakta olan Terkî’nin evi ve türbesi günümüzde ziyaretgâhtır. Kendisinin 1897 yılında ölümünden sonra, oğulları ve torunları şeyhlik makamına geçerek Halvetiliğin Yozgat’ta devam etmesini sağlamışlardır (Oğuz 1994: 150).

 Küçük bir divançesi bulunan Terkî’nin şiirleri aruz vezni ile yazılmıştır. Şiirleri şekil bakımından yer yer oldukça kusurludur. Bu bakımdan Terkî’nin şiiri zikir ve irşada yardımcı bir unsur olarak gördüğü kabul edilebilir. Hemen hemen bütün şiirleri dinî-tasavvufi konuda yazılmıştır. Şiirlerinde oldukça coşkun bir üslup görülmektedir. Yaşadığı dönemde şairliği ve şiirlerinde kullandığı Terkî mahlasıyla tanınmasından çok, birçok Yozgatlı şairin de mürşidi olmasıyla da dikkat çekmektedir (Oğuz 1994: 150). Şiirlerinde Terkî mahlasını kullanan âşık, dünyanın gelip geçiciliğini vurgularken kanaatkâr olmanın önemine değinir. Tevekkül, sabretme ve yalan söylememe gibi telkinlerle ideal insan tipini çizerek ilahi aşka erişebileceğini düşünür. Şiirinde Arapça Farsça tamlamaları sıkça kullanan Terkî, dinî mazmunları hikemî bir üslupla ifade eder.

Kaynakça

Doğan, Durali (1988). Yozgat Şair ve Yazarları. Yozgat: Yozgat Valiliği Kültür Yay.

Koç, A. Fevzi (1963). Bütün Yönleriyle Yozgat. Ankara: Kardeş Matbaası.

Kuyumcu, Fehmi (1978). Evliyanın Dilinden. Ankara: Nur Dağıtım.

Oğuz, M. Öcal (1994). Yozgat'ta Halk Şairliğinin Dünü, Bugünü. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. PETEK ERSOY İNCİ
Yayın Tarihi: 20.09.2013
Güncelleme Tarihi: 12.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Sabırsızlık başa müşkil belâdır

Kana’at sabr ile Hak’tan atâdır

 

Bugün rızkın veren vermez mi yarın

Tevekkül etmemek Hakk’a hatadır

 

Tama’dır kizb ile insana düşman

Yalan söylemeyen dil-i evliyadır

 

Yalancının kanadın kır uçarsa

Yalanı deme başını ver revadır

 

Muhammed sadıkü’l-va’dü’l-emîndir

Ana ümmet olan sıdk-ı âlâdır

 

El kezz-i alâmeti der resûl

Diriga kizbe âlem mübtelâdır

 

Cihan tüptlüdür esrar-ı tevhide

Terkî’yâ göz anı görmez âmâdır

 Oğuz, M. Öcal (1994). Yozgat'ta Halk Şairliğinin Dünü, Bugünü. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. 152-153.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1NURETTİN, Nurettin Başerd. 1910 - ö. 1993Doğum YeriGörüntüle
2KARACAOĞLAN, Yozgatlıd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3PENAHd. 1876 - ö. 1921Doğum YeriGörüntüle
4OSMAN ŞÂKİR, Bozokîd. 1771-72 - ö. 1817Doğum YılıGörüntüle
5MOLLA NİYÂZ, Muhemmed Niyâz İbni Abduğupurd. 1771 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6HÂMİD, Dîvân Efendisi-zâde Halîl Hâmid Efendid. 1771 - ö. 1829Doğum YılıGörüntüle
7FÂZIL, Hâmid-zâde/Câmidî-zâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMED ÂRİF BEY, Erzurumlud. 1845 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
9BEDRÎ, Niksarlıd. 1845 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
10RÂGIB, Mehmed Râgıb Paşad. 1751 - ö. 1828MeslekGörüntüle
11RÂKIM, Boz Efendi-zâde Mehmed Râkım Paşad. ? - ö. 1769MeslekGörüntüle
12Figârî, Murad Hand. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13DİDARÎd. ? - ö. 1870Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KANBER ABDALd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15LÜTFİYE BACId. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16CÜLLÂBÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17REZMÎ, Bahadır Girayd. 1602 ? - ö. 1641Madde AdıGörüntüle
18FEHÎM/FÂRİG, Akşehir Müftüsü-zâde Mehmed Fehim Fârig Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle